Alleen voor Navratilova is einde niet nabij

LONDEN, 2 JULI. Eigenlijk heeft ze al andere doelen in haar leven. Wie 36 jaar is en alles heeft gewonnen wat er te winnen valt en dat ontelbare keren achter elkaar kan dat recht niet worden ontzegd. Martina Navratilova is veel meer geworden dan een tennisspeelster. Misschien dat ze daarom zo monter de persconferentie na haar uitschakeling in de halve finale van Wimbledon afwerkte. Gehuld in een T-shirt van de homo-beweging waarop naast een omgekeerde roze driehoek de tekst "het komt in de beste families voor' staat te lezen.

Vrijheid is altijd haar streven geweest. Haar leven was een demonstratie tegen onderdrukking. In 1975 liet ze als achttienjarige haar land Tsjechoslowakije achter om zich in de Verenigde Staten te vestigen. Nu vecht ze in haar tweede vaderland voor gelijke behandeling van homosexuelen. Stemde ze op Bill Clinton omdat die daar liberale opvattingen over naar buiten bracht, dreigt ze de staat Colorado te verlaten omdat daar nog op sexuele geaardheid wordt gediscrimineerd. Haar jacht op idealen is nog niet afgelopen.

Ook in de tennissport heeft ze er nog een paar. Tien keer Wimbledon winnen is daar één van. Maar dat is ijdele hoop. Ze is het "circuit' ontgroeid. Dat kan ook moeilijk anders. Toen zij in 1973 voor het eerst op Wimbledon aantrad, was Steffi Graf vier, Gabriela Sabatini drie en Monica Seles nog niet eens geboren. Ze stoort zich aan de steeds jeugdiger wordende speelsters. “Ze kunnen de namen opschrijven van alle leden van Guns n' Roses, maar ze zijn niet in staat de namen van vijf Afrikaanse staten te noemen”, zei ze onlangs in een vraaggesprek met Serve & Volley, het blad van de Engelse tennisbond en ze haalde een gesprek op dat ze in de kleedkamer hadden over de wederopbouw van het Wimbledon-stadion na de tweede wereldoorlog. “Waren de Engelsen ook betrokken bij de tweede wereldoorlog”, had één van de jongere speelsters gevraagd.

Maar ergerlijker dan die domheid is het natuurlijk door zo'n wichtje te worden verslagen. Twee jaar geleden zat Navratilova letterlijk met de tranen in haar ogen op de persconferentoe nadat Jennifer Capriati haar had verslagen. Haar verlies tegen Jana Novotna, een voormalige landgenote, nam ze lichter op. Duidelijker dan in welke partij ook was haar grootste zwakte blootgelegd: gebrek aan snelheid. Ze deed die pijnlijke ervaring af met een grapje. “Wat er fout ging vandaag? De baan was echt langzaam aan haar kant en bijzonder snel aan mijn kant. Ze had een speciale verhouding met de grassprieten.”

De 24-jarige Novotna, die alleen twee jaar geleden in Australië een finale van een grand slam-toernooi haalde en toen verloor van Seles, had de juiste taktiek gevonden. Veel ballen op de backhand en veel op het lichaam, waardoor Navratilova niet kon uithalen. “Je moet mes en vork wegnemen waar ze mee gewonnen heeft”, noemde Betty Stöve, finaliste op Wimbledon in 1977 en enige tijd coach van Novotna geweest. “In de kleedkamer heb ik tegen Jana gezegd: "Je gaat het doen, hè?' en zij antwoordde: "Ja, ik ga het doen'.”

Zelfvertrouwen voor en - het belangrijkste - tijdens de partij. Zelfs toen de Tsjechische in de eerste set een voorsprong nam, wachtten de ervaren tennistoeschouwers op het moment dat ze de bibbers zou krijgen, de controle over het spel zou verliezen zoals dat in haar geval gebruikelijk is. Maar net als tegen Miriam Oremans en Gabriela Sabatini bleef ze kalm en doeltreffend. Terwijl er aanleiding genoeg was om gespannen te raken. Nog nooit gewonnen van Navratilova, die haar 125-ste match in 21 jaar op Wimbledon speelde, die het centre court als haar terrein beschouwt.

Ze weigert te geloven dat haar tijd is gekomen. Vier jaar geleden, zo onthulde Billy-Jean King die deel uitmaakt van haar vaste begeleidingsteam deze week, stond ze op het punt ermee te stoppen. Maar ze kreeg weer plezier in het spel, herontdekte haar liefde voor het tennis en geloofde heilig in haar kans een tiende keer Wimbledon te winnen. In het verleden zou dat voornemen nog hebben betekend dat ze regelrecht afstevende op een rampzalige missie, een mislukking van de eerste orde die haar indrukwekkende loopbaan eerder schade deed dan glans gaf. Nu echter had ze wel degelijk de mogelijkheden om ver te komen. Tot de agressieve Novotna haar stuitte. Medelijden? “Absoluut niet”, zei Novotna. “Ik speelde een ongelooflijk goede wedstrijd en ik verdiende het om te winnen. Dat alleen betekende nog meer voor me dan het halen van de finale.”

Daarin komt ze Steffi Graf tegen, die in de eerste set nog moeite had met de Spaanse Conchita Martinez (7-6 na een 7-0 winst van de tie-break) maar vervolgens een moeiteloze 6-3 zege behaalde. Of Novotna zaterdag een kans heeft tegen Graf? “Als ze speelt zoals vandaag tegen mij, dan wel. Bovendien heeft ze al eens van Graf gewonnen en van mij nog nooit”, reageerde Navratilova.

Novotna leek nog niet zo ver vooruit te willen denken. Ze had een tennislegende verslagen. Wie krijgt die kans? Als het aan Navratilova ligt nog velen na Novotna. Bij het verlaten van het centre court maakte ze een gebaar naar het publiek dat niet echt als vaarwel kon worden gezien. “Ik bedoelde: ik kom terug.”