Afwas

Surplus. Tweemaandelijks tijdschrift over literatuur van vrouwen. Jrg. 7, nr. 4, juli/aug. 1993. Prijs ƒ 4,75

Het recensie-tijdschrift Surplus heeft als ondertitel "tweemaandelijks tijdschrift over literatuur van vrouwen'. Wie een zo duidelijke keuze maakt wil daar ook iets mee doen. Dus wordt in de recensies het vrouwelijke of het feministische gehalte van een roman, verhaal, gedicht of essay gepeild. Dat levert een enorme belangstelling voor inhoud op en voor de biografie van de schrijfster, die ten koste gaat van interesse voor het specifiek literaire. Aan vorm of stijl is immers weinig "typisch vrouwelijks' te ontdekken.

Het zojuist verschenen Italië-nummer is helaas weer een treffend voorbeeld van deze beperkte blik. In een zeer houterig vertaald openingsartikel beweert Dina Aristodemo, hoofddocente Italiaanse letterkunde aan de Universiteit van Amsterdam, dat veel schrijvende vrouwen in Italië zich weinig manifesteren. Daar heeft Aristodemo wel een verklaring voor. "Misschien is de oorzaak van deze verborgenheid minder te zoeken in de hindernissen die je ondervindt in de officiële literaire wereld, maar meer in een typisch "vrouwelijke' eigenschap, namelijk het moeilijk accepteren van de eigen literaire roeping die erop neerkomt dat je de traditionele vrouwenrol moet verlaten om een nieuwe, onzekere weg in te slaan.' Wat een onzin. Talloze vrouwen hebben al lang de traditionele afwas aan de kant gezet om een onzekere baan te beginnen. Liever zou "je' horen wat de Italiaanse schrijfsters die de sprong in het ongewisse wel hebben gewaagd nu eigenlijk voorstellen: wie zijn ze, waar gaat het ze om, hoe schrijven ze?

Aristodemo noemt veel namen en vertelt de inhoud van talloze verhalen en romans na zonder veel onderscheid te maken tussen de ene of de andere schrijfster. Geen woord over thema's, obsessies, eigenaardigheden, verwantschap, stijl, hooguit een opmerking als: "ze heeft geen feministisch verleden'. Oriana Fallaci krijgt van Aristodemo een veeg uit de pan, want die heeft "door haar vrijwillig gekozen afzondering en haar overgevoeligheid geen goede dienst bewezen aan het beeld van de schrijvende vrouwen'. Eén rotte appel in de mand maakt al het gave fruit te schand.

Jammer is zoiets, want het idee om nu eens veel Italiaanse schrijfsters te introduceren is aardig. Maar ook in de besprekingen van afzonderlijke romans en studies blijft de aandacht voornamelijk uitgaan naar het verhaal. Waarom deze verhalen verteld worden en vooral hoe ze verteld worden, daar komen we niet achter. Alsof dat er niet toe doet. Maar het is het enige wat ertoe doet.