"In een uur kan ik een bladzijde vertalen, of vijf bladzijden editen.'

Sheila Gogol (51) is wetenschappelijk vertaalster Nederlands-Engels. Ze werkt altijd thuis, op een lichte zolderkamer in Amsterdam. Het is een echt vertalers-vertrek: een versleten Nederlands-Engelse Van Dale op een tafeltje, woordenboeken en naslagwerken in de kast en een computer op tafel. Ze spreekt met een licht Amerikaans accent.

"Ik verhuisde in 1962 van Amerika naar Nederland en mijn carrière als vertaalster begon een paar jaar later. Dat was de Provo-tijd en de hele internationale pers kwam er op af. Ik vertaalde pamfletten en artikelen uit Provo voor de journalisten.'

Gogol studeerde Engels aan de Vrije Universiteit, trouwde, kreeg twee kinderen, scheidde, en moest toen in haar eigen inkomsten voorzien. Van het vertalen maakte ze haar beroep en nu heeft ze een bloeiende praktijk als vertaalster van wetenschappelijke teksten.

"Het is werk dat je goed met het huishouden kunt combineren. 's Ochtends werk ik een paar uur, dan ga ik boodschappen doen of geef ik les. 's Middags ga ik weer verder en vaak zit ik 's avonds en in het weekend ook nog te vertalen.'

Ze heeft op allerlei gebieden vertaald: kunst, recht, psychologie. Drie jaar lang vertaalde ze voor Quest, de Engelse editie van Kijk. Aan het vertalen van literaire teksten heeft ze zich ook wel eens gewaagd. "Maar', zegt ze, "dat is iets waar je een speciale gave voor moet hebben. Het is veel moeilijker en bovendien betaalt het veel minder. Ik krijg voor het vertalen van wetenschappelijke teksten 30 cent per woord, voor literair vertalen zijn de tarieven twee keer zo laag.'

Ze is nu gespecialiseerd in de sociale wetenschappen. Daar heeft de internationalisering inmiddels fors toegeslagen. "In de exacte wetenschappen is het al veel langer gebruikelijk dat je je proefschrift in het Engels schrijft', zegt Gogol. "Maar dat is meer een soort esperanto, het is niet erg als het geen mooi Engels is. In de sociale wetenschappen worden hoge eisen aan de stijl en het woordgebruik gesteld. Sociologen schrijven steeds meer voor een internationale gemeenschap die in hetzelfde onderwerp zijn genteresseerd: werkloosheid, gezondheidszorg, onderwijs. En in die internationale wereld solliciteren ze ook. Ze moeten dus wel.'

Ze vertaalt ook stukken met minder pretenties: speeches, papers, congresbijdragen. Meestal levert Gogol uiteindelijk een diskette met de vertaalde tekst aan haar opdrachtgever. Die gaat er dan weer mee aan de slag en daar wordt het niet altijd beter van. Gogol: "Als ik een tekst vertaal en er staat Prof. dr. Jansen, dan laat ik dat dr. weg. Het is in de Angelsaksische wereld niet gebruikelijk om twee titels te vermelden. Maar als ik zo'n tekst later weer zie, heeft de auteur dat dr. er vaak weer bijgezet. Hetzelfde zie je met de doctorandustitel. Drs. bestaat niet in het Engels. Ik haal dat altijd weg en zet inplaats daarvan M.A. achter de naam - Master of Arts - wat ongeveer met drs. oveereenkomt. Maar menig doctorandus haalt dat M.A. weer weg en zet drs. weer terug.'

De laatste tijd heeft haar werk een verandering ondergaan. "Tot een paar jaar geleden vertaalde ik alleen maar. Nu besteed ik de helft van mijn tijd aan het editen.' Op de vertaalsubsidies wordt flink gekort en docenten en hoogleraren gaan steeds vaker zelf met het woordenboek aan de slag. Gogol maakt er dan weer correct Engels van. De artikelen voor The Netherlands' Journal of Social Sciences bijvoorbeeld - een halfjaarlijkse publikatie met een selectie van artikelen die eerder in een Nederlands sociologisch tijdschrift zijn verschenen - vertaalde ze vroeger helemaal, tegenwoordig moeten de auteurs hun teksten zelf vertalen en doet Gogol alleen nog de editing. Datzelfde geldt voor proefschriften. Alleen bij hoge uitzondering slaagt een promovendus er nog in een subsidie voor integrale vertaling in de wacht te slepen.

Editen gaat wel sneller dan vertalen. Gogol: "In een uur kan ik één bladzijde vertalen, of vijf bladzijden editen. Dat is dus goedkoper, maar de wetenschappers rekenen die uren dat ze zelf aan het vertalen zijn natuurlijk niet!'

Aan het terugdringen van haar vertaalwerk werkt Gogol zelf mee, want ze geeft ook les in schrijven in het Engels. Aan AIO's, die hun proefschrift in het Engels willen schrijven. "Op het Postdoctoraal Instituut voor de Sociale Wetenschap hier in Amsterdam geef ik bijvoorbeeld een paar keer per jaar een cursus van zes weken. Dan bespreken we regel voor regel de Engelse teksten die ze hebben gemaakt.'

Ze is erg enthousiast over dit onderwijs. "Het is een leuke afwisseling met dat eenzame vertalen, en die AIO's zijn werkelijk zeer intelligente mensen. Het is een paradijs om op die manier Engelse les te geven, de droom van een leraar.'

Toch blijft het moeilijk, schrijven in een andere taal. "Er zijn dingen die voor Nederlanders erg vreemd zijn. Het gebruik van de tijden bijvoorbeeld. Een Nederlander vindt het heel gewoon om in een artikel de tegenwoordige tijd te gebruiken: ""we onderzoeken'', ""we meten''. In het Engels is dat altijd verleden tijd. Heel verwarrend voor een Nederlander is ook het gebruik van de o.v.t. en de v.v.t.. Een Engelsman gebruikt de voltooid verleden tijd als de handeling of de periode nog niet afgelopen is: I have read a lot of books this week, en de onvoltooid verleden tijd als dat wel zo is: I read a lot of books last week. Precies andersom als je zou denken!'

En dan is er nog het verschil tussen Brits-Engels en Amerikaans-Engels. "Veel mensen halen het door elkaar, maar er zijn flinke verschillen, in spelling, idioom en zelfs in betekenis. Amerikanen schrijven organize, Britten organise. Amerikanen zeggen on this level, Britten at this level. En in het Amerikaans is social security ongeveer onze AOW, terwijl het in het Brits-Engels bijstand is.'

De trend is overigens naar het Amerikaans, en dat heeft consequenties voor de stijl. "Als ik vertaal probeer ik altijd de stijl vlotter en soepeler te maken. In Amerika schrijven sociologen voor een groot publiek, en niet zoals hier voor een kleine groep. Hun boeken komen vaak op de bestsellerlijsten. De filmregisseur Spike Lee heeft net een optie genomen op een sociologisch boek. En verder is het Amerikaans nu eenmaal vlotter, je leert al op school om leesbare en boeiende stukken te schrijven. In Nederland gaat het er veel meer om dat je geen taalfouten maakt.'