Elf dagen klussen in de ruimte

De bloeddruk van wetenschapsmensen bij de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA is aan het stijgen. In december moet een groep van zeven astronauten alles klaar hebben voor het verrichten van de reparaties aan de Hubble-telescoop die nu rondzweeft in de ruimte. De reparatievlucht met een space shuttle zal elf dagen duren. Op vijf van die dagen zullen twee astronauten in de ruimte aan het werk zijn: een record aantal "ruimtewandelingen' tijdens één space shuttle-vlucht.

De Hubble Space Telescope, genoemd naar de Amerikaanse astronoom Edwin Hubble, werd in april 1990 in een 600 km hoge baan om de aarde gebracht. Verlost van de altijd onrustige atmosfeer zou hij de meest scherpe beelden van de hemellichamen moeten gaan leveren. Korte tijd na de lancering werd echter ontdekt dat de hoofdspiegel (diameter 2,4 meter) niet exact de juiste vorm heeft, waardoor de beelden minder scherp waren dan gehoopt. Toch is er sindsdien veel met deze telescoop waargenomen.

De ruimtetelescoop is zo gebouwd dat er tijdens zijn geplande levensduur van 15 jaar revisies mogelijk zijn. Het instrument bestaat uit 49 gestandaardiseerde eenheden, die "gemakkelijk toegankelijk en vervangbaar zijn', aldus de NASA. Aan de buitenkant van de telescoop bevinden zich ongeveer honderd handgrepen en voetsteunen. Er was al gepland om gemiddeld iedere drie jaar een onderhoudsploeg naar de telescoop te sturen. Maar tijdens de eerste vlucht moeten er nu wel erg veel reparaties worden verricht.

Onlangs liet de NASA weten in december zes reparaties te gaan uitvoeren. De belangrijkste is het installeren van een optisch systeem dat de afbeeldingsfout van de hoofdspiegel corrigeert. Dit systeem, COSTAR geheten (corrective optics space telescope axial replacement), bestaat uit acht spiegeltjes ter grootte van een vingernagel, die in de lichtweg tussen hoofdspiegel en detectoren komen te staan. De ruimte die het COSTAR-systeem nodig heeft wordt verkregen door een van de vier instrumenten, een zeer snelle fotometer, weg te halen.

Drie andere topprioriteiten in december zijn het vervangen van een zonnepaneel, van de wijdhoek- annex planeetcamera (de belangrijkste Europese bijdrage aan deze ruimtetelescoop) en van enkele van de drie onklaar geraakte gyroscopen (de telescoop heeft er zes). Van iets minder belang zijn het repareren van een spectrograaf, het vergroten van de capaciteit van de boordcomputer en het verrichten van nog enkele kleinere reparaties.

In juni is men in de "schone kamer' van het Goddard Space Flight Center van de NASA begonnen met het uittesten van de optische correctie-apparatuur op een bouwmodel op ware grootte van de van de ruimtetelescoop. Al eerder zijn de astronauten die de klus moeten klaren zich in grote tanks met water op hun taak gaan voorbereiden. Zweven in water is vergelijkbaar met gewichtloosheid in de ruimte.

Het grootste gevaar in december schuilt echter in het onverwachte. Tijdens de reparatiewerkzaamheden zouden de astronauten andere onderdelen van de telescoop kunnen beschadigen. En er zouden problemen kunnen ontstaan die de volgorde van de reparaties in de war sturen en tot tijdnoot leiden. Story Musgrave, een van de astronauten, vatte het onlangs aldus bondig samen: "Het enige wat we zeker weten is dat zich verrassingen zullen voordoen. De missie zal niet precies verlopen zoals is gepland. Ik weet dat omdat ik al 26 jaar astronaut ben'.

Indien nodig kan in december het aantal "ruimtewandelingen' van vijf tot zeven worden vergroot. Maar misschien is ook dàt nog niet voldoende voor het uitvoeren van alle reparaties. In dat geval zal er misschien een tweede ploeg, zes tot twaalf maanden na de eerste, naar de ruimtetelescoop worden gezonden. Deze tweede klus zal ruim de helft kosten van de eerste, die op 630 miljoen dollar wordt begroot. De ruimtetelescoop zelf heeft ongeveer 1,6 miljard dollar gekost.

In het alleruiterste geval zou men de ruimtelescoop ook nog in zijn geheel naar de aarde kunnen terughalen. Dat is echter iets waar iedereen eigenlijk maar liever niet aan denkt. Zo'n operatie zou in het gevoelige instrument waarschijnlijk nog meer problemen veroorzaken, waardoor het wellicht nooit meer terug in de ruimte zou komen. Voorlopig gaat men uit van het standpunt: beter een niet-ideale ruimtetelescoop dan géén ruimtetelescoop.