Dehaene als crisismanager voor Europa

België neemt morgen de voorzittershamer van de Europese Gemeenschap van Denemarken over. Nu kan premier Dehaene ook daar zijn talenten als crisis-manager laten zien.

BRUSSEL, 30 JUNI. "Institutionele spitstechnologie', zo noemt men in België de vaardigheid van politici om communautair gevoelige dossiers van hun explosieven te ontdoen en vaak ingewikkelde compromissen te sluiten waarbij geen van de partijen openlijk gezichtsverlies lijdt. Premier Jean-Luc Dehaene weet er alles van.

Toen hij begin vorig jaar zijn regering vormde, was hij zo slim om het onderwerp van de Vlaams-Waalse tegenstellingen buiten het reguliere kabinetsberaad te houden en onder te brengen in een aparte "dialoog van de gemeenschappen', waaraan ook niet-regeringspartijen deelnamen. Die dialoog werd een groot succes. Ook bij het doorvoeren van bezuinigingen bleek hij een "meester-arrangeur'.

Na anderhalf jaar regeren in België heeft Dehaene de handen vrij en krijgt hij nu de kans om zijn talenten als crisismanager in te zetten voor Europa. Vanaf morgen tot het eind van dit jaar zal België optreden als voorzitter van de EG en in ieder geval zullen vele gevangenen in België daarvan profiteren. Ter gelegenheid van het Belgische voorzitterschap heeft de regering zes maanden strafvermindering in het vooruitzicht gesteld.

Als alles goed gaat krijgen de Belgen het de komende zes maanden nog erg druk. Mogelijk in oktober al zal Dehaene een extra Europese Top in Brussel bijeenroepen, een soort "jubeltop' op het moment dat de ratificatie van het Verdrag van Maastricht in Groot-Brittannië een feit is. Dan kan eindelijk worden begonnen met het uitvoeren van "Maastricht' - een van de prioriteiten van het Belgische voorzitterschap - en kunnen de andere lidstaten en de Europese Commissie weer met open vizier ten strijde trekken. Het afgelopen jaar hielden ze zich - soms op uiterst pijnlijke wijze - gedeisd om vooral maar geen aanstoot te geven aan de Eurosceptici in Denemarken en Groot-Brittannië.

Eén probleem kan evenwel nog roet in het eten gooien en dat is de opstelling van het Constitutionele Hof in Duitsland. In Brussel wordt er van uitgegaan dat het Britse Hogerhuis geen serieuze obstakels meer zal opwerpen voor ratificatie van "Maastricht'. En tot dusver werd ook verondersteld dat de vragen die het Hof in Duitsland heeft gesteld over de verenigbaarheid van "Maastricht' met de Duitse grondwet geen serieuze bedreiging vormden voor ratificatie in dat land. Maar de laatste dagen is de toonzetting daarover een stuk ernstiger geworden. Gezien de aard van de vragen van het Hof lijkt het helemaal niet meer zo vanzelfsprekend dat de Duitse president, Richard von Weizsäcker, binnenkort zijn handtekening zal zetten.

Pag.5: Eindelijk weer echte Europeanen in voorzittersstoel EG

Het komende Belgische voorzitterschap betekent dat na anderhalf jaar weer één van de "founding fathers' van de Gemeenschap de Europese kar trekt, en dat is een verademing na het Britse en het Deense voorzitterschap. De Britten hamerden vooral op uitbreiding van de Gemeenschap en ze wilden eigenlijk een verwatering van de samenwerking. En de belangrijkste bijdrage van de Denen was dat ze lid van de club zijn gebleven, maar niet nadat ze toestemming hadden gekregen om zich aan een aantal belangrijke verplichtingen te onttrekken.

Bij België hoeft men in ieder geval niet te twijfelen aan de oprechte bedoelingen met Europa. België ligt letterlijk en figuurlijk in het hart van de EG, en is van alle twaalf lidstaten wellicht de meest uitgesproken voorstander van het federale model voor de toekomstige ontwikkeling van de Europese samenwerking. Dat geldt voor de regering in Brussel maar meer nog voor de regeringen van de "deelstaten' Vlaanderen en Wallonië.

Vooral in Vlaanderen wordt Europa gezien als een vlucht naar voren, waarbij de bevoegdheden van de nationale staat België worden herverdeeld over Europa (monetair beleid, defensie, buitenlands beleid) en de regio's. “In de ideaal-constructie van de Europese Politieke Unie heeft de klassieke staat haar betekenis verloren. Essentieel is dat ieder bestuursniveau - gemeente, volksgemeenschap, Europa - de optimale graad van zelfbestuur heeft, m.a.w. beslist en uitvoert wat op dit bestuursniveau kan en moet”, stelt de Vlaamse Volksunie veelbetekenend in zijn jongste partijblad.

Toch zullen dit soort "institutionele' discussies over de bestuurlijke modellering van Europa de komende tijd niet of slechts zijdelings worden gevoerd in Brussel. Op de agenda van het Belgische voorzitterschap prijken vooral "praktische' zaken die, weliswaar niet altijd ontdaan van ideologische lading, dringend moeten worden aangepakt. Zoals de strijd tegen de snel groeiende werkloosheid, waarover op de jongste Europese top in Kopenhagen, vorige week maandag en dinsdag, al op een zeer “pragmatische” en dus veelbelovende manier werd gesproken, zoals de Britse premier Major na afloop tevreden constateerde. “De beste debatten in de EG gaan over praktische aangelegenheden en niet over allerlei institutionele kwesties die de burgers niet aanspreken”, schetste Major de huidige toonzetting in de Gemeenschap. Een toenemend pragmatisme beheerst de besluitvorming, aldus de Britse premier. “We moeten ons bezig houden met de problemen van vandaag en niet met de dromen van morgen.”

Voor aanstaande vrijdag staat gelijk al zo'n uiterst praktisch probleem op de agenda. De ministers van buitenlandse zaken uit de twaalf lidstaten gaan dan onder leiding van minister Willy Claes onderhandelen over de verdeling van gelden uit de zogeheten structuurfondsen. Nederland heeft een offensief ingezet om veel meer subsidies uit Brussel te halen, onder andere voor Flevoland. Maar ook voor België zelf, en dan met name voor de Waalse regeringsleider, Guy Spitaels, staan er grote belangen op het spel. Hij heeft gedaan gekregen dat zijn provincie Henegouwen op de lijst van armste regio's in de EG is komen te staan en dus in aanmerking komt voor extra steun. Maar daartegen is groot verzet gerezen van Franse zijde: de noordelijke regio's in Frankrijk vrezen oneerlijke concurrentie als het aanpalende Wallonië EG-steun gaat krijgen.

Volgende week komt premier Dehaene zelf in actie als hij namens de EG afreist naar de bijeenkomst van de G-7 (de groep van zeven rijkste industrielanden) in Tokio. Belangrijk onderwerp op de agenda zijn de GATT-onderhandelingen over liberalisering van de wereldhandel. Ongetwijfeld zullen de handelspolitiek van de EG en de gesprekken over een GATT-akkoord ook tijdens het Belgische voorzitterschap een steeds terugkerend thema zijn. België neemt in de richtingenstrijd binnen de EG een tussenpositie in tussen de "protectionisten' (Frankrijk en de zuidelijk lidstaten) en de "liberalen' (zoals Nederland en Groot-Brittannië). Van Belgische zijde was de afgelopen maanden opvallend veel begrip voor de Franse bezwaren tegen het landbouwakkoord dat de Europese Commissie eind vorig jaar sloot met de VS.

Na de zomervakantie zal de economische en monetaire samenwerking (EMU) in Europa steeds meer aandacht opeisen. Op de extra top in oktober zou onder andere een besluit moeten vallen over de vestigingsplaats van het Europees Monetair Instituut, de voorloper van de Europese Centrale Bank. Amsterdam wil die bank binnenhalen maar de kans daarop wordt in Brussel zeer laag geschat. Daarnaast moeten het komende halfjaar een aantal (vooral technische) richtlijnen worden goedgekeurd om de tweede fase van monetaire samenwerking op 1 jnaurai 1994 van start te kunnen laten gaan.

België heeft de afgelopen maanden vooral opzien gebaard door zich openlijk af te vragen of de normen voor toetreding tot de EMU niet versoepeld zouden moeten worden. Door de recessie is het gemiddelde financieringstekort van de EG-lidstaten het afgelopen jaar steeds verder verwijderd van de Maastricht-norm van drie procent. Maar premier Deheane heeft bezworen dat België de discussie daarover niet zal initiëren. België is, met zijn geweldige overheidsschuld, niet in de positie om daartoe het voortouw te nemen, vindt ook gouverneur Verplaetse van de Nationale Bank. Dat neemt natuurlijk niet weg dat België als EG-voorzitter positief kan reageren op signalen van andere lidsdtaten.

De "normale' top van EG-regeringsleiders, 10 en 11 december in het Egmontpaleis, zal voor een belangrijk deel zijn gewijd aan de economische groei en de werkgelegenheid in de EG. In Kopenhagen is afgesproken dat voorzitter Jacques Delors van de Europese Commissie in december een witboek zal presenteren waarin wordt aangegeven hoe Europa meer banen kan creëren. De beraadslagingen daarover zullen al in september beginnen in de Ecofin, de vergadering van ministers van financiën.

Het politieke ijkpunt is daarbij ongetwijfeld de vraag hoe de arbeidskosten in de EG moeten worden verminderd. België denkt aan fiscale maatregelen, onder andere door de opbrengsten van een in te voeren CO-heffing te gebruiken om de (werkgevers)lasten te verlagen. Ook zal België, tot verdriet van Luxemburg, opnieuw pogingen ondernemen om de belastingen op spaartegoeden en beleggingen in de EG te harmoniseren.

Hervormingen in de sociale zekerheid en flexibilisering van de arbeidsmarkt gaat België evenmin uit de weg, zegt Dehaene. Maar tegelijkertijd voegt hij er met nadruk aan toe dat er geen sprake kan zijn van afbraak van het Europese stelsel van sociale zekerheid. De vrije-markteconomie in België en in Europa blijft een “sociale markteconomie”, aldus Deheane.

België is dan ook eigenwijs genoeg om te blijven streven naar versterking van het sociale beleid in Europa, zoals is voorzien in het Verdrag van Maastricht. “Het geven van een nieuw elan aan het Europees sociaal beleid” behoort tot “de krachtlijnen” van het Belgische voorzitterschap, aldus een persbericht. Net zo goed als Dehaene niet van plan is om als "arrangeur' in de Belgische politiek op Europees vlak anders te opereren dan in eigen land. Dat betekent dat het Deense initiatief om een aantal vergaderingen van de EG-ministers in het openbaar te houden, geen navolging zal krijgen. Dehaene vindt dergelijke openbare vertoningen maar niets, omdat hij weet dat politici alleen maar praatjes voor het eigen publiek verkopen als de camara's op hen staan gericht. Echte zaken worden pas gedaan in een sfeer van vertrouwelijkheid en beslotenheid, heeft de jarenlange ervaring in de Belgische politiek hem geleerd.

    • Wim Brummelman