Britse regering is verdeeld over opwerkingsfabriek kernafval; Duizenden ontslagen in Sellafield

LONDEN,30 JUNI. British Nuclear Fuels, het staatsbedrijf voor kernenergie, heeft meer dan 3000 ontslagen aangekondigd met de nadruk op ontslag bij haar splinternieuwe opwerkingsfabriek Thorp (Thermal Oxide Reprocessing Plant) in Sellafield. BNFL zegt dat het de schuld van de Britse regering is, dat daar eerst 1000 en later nog eens 700 medewerkers gedwongen moeten vertrekken, omdat een beslissing over in gebruikname van de fabriek opnieuw is uitgesteld. Thorp (kosten: 2,9 miljard pond) is al gereed voor gebruik sinds begin van dit jaar, maar de nieuwe Britse minister van milieu, John Gummer, heeft nieuwe consultaties gelast die de opening tot tenminste november a.s. uitstellen.

Thorp is gebouwd om voor kernenergiecentrales in Europa, Japan en Groot Brittannië zelf, afgewerkt materiaal op te werken tot plutonium en recycled uranium. Dodewaard, in Nederland, bijvoorbeeld heeft een contract waarbij Thorp tot 53 ton afgewerkt kernmateriaal zal afnemen in ruil voor een halve ton plutonium. BNFL zegt dat de mammoetcentrale binnen tien jaar een winst van 500 miljoen pond kan maken. Maar de Britse regering is vergeleken met 1977, het jaar waarin de plannen voor de centrale werden goedgekeurd, voorzichtiger geworden in haar onverdeeld enthousiasme voor het gebruik van kernenergie. “Sellafield” heeft een omstreden reputatie door aangetoonde radioactieve besmetting van de Ierse Zee en door de aanwezigheid van een percentage kinderen met leukemie in de directe omgeving van het complex, dat tien maal hoger ligt dan het landelijk gemiddelde.

De argumenten van tegenstanders van Thorp zijn vooral principieel. Zij voeren aan dat het opwerkingsproces binnen 10 jaar nog eens 59 ton zal bijdragen aan de wereldvoorraad van dodelijk plutonium, die nu al 150 ton bedraagt. Zij vrezen ook dat het proces de potentiële verspreiding van kernwapens zal vergemakkelijken. Daarbij bestaan er zorgen over het vervoer van het kernmateriaal van de ene kant van de aardbol naar de andere, met alle risico van ongelukken en ernstige, langdurende vervuiling. De milieuorganisatie Greenpeace heeft met gerechtelijke stappen gedreigd, omdat er aan de beslissing om Thorp in gebruik te nemen geen openbaar onderzoek vooraf is gegaan. Dat heeft minister Gummer ertoe gebracht nog eens een extra ronde van consultaties in te gaan en verder overleg te plegen met BNFL en met het ministerie van Handel en Industrie. De overheidscommississie belast met toezicht op het beheer van radio-actief afval in Groot Brittannië heeft net deze week in een rapport kritiek uitgeoefend op de manier waarop BNFL denkt om te gaan met het afval, dat Thorp zelf zal overhouden uit het opwerken van kernmateriaal uit het buitenland. De commissie zegt dat BNFL niet voldoende informatie heeft verschaft over haar strategie.

Vanuit de Verenigde Staten heeft president Clinton zich inmiddels in het dispuut gemengd, door de Britse regering te wijzen op de gevaren van onbedoelde verspreiding van kernwapens, wanneer Thorp opgewerkt kernmateriaal terugzendt naar het land van oorsprong. De regering van Ierland wil dat Thorp wordt geschrapt, omdat ze verdere vervuiling van de Ierse Zee vreest. Zowel in Duitsland als in Japan, de belangrijkste buitenlandse klanten van Thorp, beginnen twijfels te ontstaan over de mogelijkheden van gebruik van plutonium voor civiele doeleinden en over de gevaren van het opslaan van grote voorraden. BNFL zegt daarentegen dat Thorp voldoende contracten heeft voor de eerste tien jaar en dat de huidige inactiviteit het bedrijf 2miljoen pond per week kost.

Het niet in gebruiknemen van Thorp zou een dosis politieke daadkracht van de regering-Major vergen, die dit kabinet volgens kritici niet in huis heeft. Het afgelasten van het proces zou tenminste 750 miljoen pond kosten, maar voorkomen dat Thorp de geschiedenis ingaat als de kostbaarste technologische “witte olifant”. De regering zou zich voor een dergelijke beslissing moeten beroepen op veranderde omstandigheden, zoals het feit dat de bouw van kerncentrales niet zo'n vlucht heeft genomen als in de jaren zeventig werd voorzien. Daarnaast is het fenomeen snelle kweekreactor, ook in Groot Brittannië zelf, niet van de grond gekomen door de ontdekking van grote en goedkopere voorraden winbare uranium, die dergelijke fabrieken overbodig maken.

Naar verluidt is het kabinet verdeeld over de toekomst van Thorp, maar premier Major zou het project willen steunen. De regering is woedend over de ontslagaanzegging van BNFL, die volgens haar weinig te maken heeft met het uitstel over de toekomst van Thorp. De publiciteit die BNFL aan haar stap heeft gegeven is volgens Downing Street bedoeld om het kabinet onder druk te zetten, op het moment dat verdere consultaties “juridisch noodzakelijk zijn”.

    • Hieke Jippes