Wie gaat het Cambodjaanse leger betalen?; Als soldaten geen salaris krijgen, pakken ze het zelf; Thaise leger, niet de regering, controleert grens met Cambodja

Minister Ter Beek (defensie) brengt deze week een bezoek aan de Nederlandse troepen in Cambodja. De opdracht van de Verenigde Naties om daar verkiezingen te houden loopt eind augustus af. In de late herfst keren de 900 Nederlandse militairen terug. Hoe verloopt de overdracht aan de Cambodjanen?

PHNOM PENH, 29 JUNI. “De nieuwe regering ziet ons het liefst zo snel mogelijk vertrekken. Maar je biezen pakken met 22.000 man terwijl er nog zoveel zaken onzeker zijn, kan de unieke VN-operatie in Cambodja alsnog in gevaar brengen. Eerst zal er geld gevonden moeten worden om de Cambodjaanse politie en militairen te betalen. Zo simpel is het.” Brigade-generaal Klaas Roos, hoofd van de civiele politie bij het "tijdelijke VN-overgangsgezag' (UNTAC), is niet ontevreden over de snelheid waarmee de Cambodjanen zelf na de verkiezingen van eind mei het heft in handen willen nemen. Maar hij is ongerust over de wil bij de leden van de Verenigde Naties om het karwei ook af te maken. Moeten militairen en politie hier betaald worden door de gezamenlijke leden van de volkerenorganisatie? Daartegen is verzet, want de VN subsidieert geen nationale legers. Moet het dan door leden van de VN op vrijwillige basis? “Vrijwilligheid staat snelle acties in de weg”, zegt Roos.

Hij schat dat er in de komende maanden 60 miljoen dollar nodig is om 300.000 Cambodjaanse ambtenaren en leden van de militaire politie te betalen. De kassen van de tijdelijke regering zijn nagenoeg leeg. Het mandaat van UNTAC loopt eind augustus af en de Verenigde Naties hebben ook voor acties op andere plekken in de wereld geldzorgen. “Het kan niet zo zijn dat we 2 miljard dollar konden uitgeven om de verkiezingen hier mogelijk te maken en na het succes van de volksraadpleging de zaak hier in wanorde achterlaten”, aldus de Nederlandse brigade-generaal van de marechaussee.

Roos ziet nog een ander probleem. Worden de salarissen niet betaald dan pakken de soldaten en politieagenten hun loon zelf. “Dan neemt het banditisme toe, afpersingen, illegale export, een eigen systeem van belasting heffen en onderdrukking. Ook zullen de verschillende facties, die nu wennen aan het idee van verzoening, onderling weer de strijd oppakken. De politieke leiders moeten dan de afslanking van het militaire apparaat tot stand brengen in een klimaat van onrust. Dat zal niet lukken”, meent Roos.

Generaal John Sanderson, de commandant van UNTAC, denkt dat een deel van het geld voor salarissen wel ergens gevonden zal worden. In ieder geval wil hij in opdracht van het VN-hoofdkwartier in New York vasthouden aan het huidige vertrekschema, waarbij de Nederlandse mariniers als een van de laatste eenheden zullen vertrekken.

Hij geeft toe dat Cambodja nu na de verkiezingen van eind mei weliswaar een periode van rust kent, maar dat er in de komende weken bij het optreden van de nieuwe regering moeilijkheden kunnen ontstaan bij commandovoering en controle. Zelf hebben de Cambodjanen hem gevraagd om tijdelijk hoofd van hun leger te worden, maar de Australische genie-officier heeft daarvoor bedankt. Het grootste probleem is dat 140.000 man van het 150.000 man sterke leger tot de oude regeringstroepen behoren, terwijl die regering de verkiezingen niet heeft gewonnen en als tweede partij eindigde.

“Dat is voor sommigen in het leger een hele schok en een bedreiging geweest. Je moet niet vergeten dat dit land tot aan de nek in de wapens zit. Er is hier een halve eeuw oorlog gevoerd. Er is nooit een effectief systeem van "law and order' geweest, behalve dan door te doden. Het land moet dus door een diep ingrijpende periode van aanpassing. Maar dat is onze taak niet meer. Er kunnen adviseurs blijven als de nieuwe regering dat vraagt, maar het was onze opdracht om de verkiezingen mogelijk te maken en dat is gelukt.”

Sanderson gelooft er niet in dat UNTAC in het begin krachtiger had moeten optreden, toen het inzamelen van wapens en de vernietiging ervan slechts in bescheiden mate lukte omdat de Rode Khmer zich verzette en dus ook de andere partijen. “Wat hadden we dan moeten doen? Onze 14.000 man de mijnenvelden injagen? De Cambodjanen van de verschillende facties moeten achtervolgen en doden? Dat was onze taak niet. Je kunt als militair bij een vredesoperatie niet verder gaan dan de opdracht die je hebt. Alleen met een duidelijk mandaat kan je werken”, aldus Sanderson. Hij acht het van belang dat wegens de nationale verzoening pogingen worden ondernomen om de Rode Khmer alsnog bij de vorming van een nationaal leger te betrekken, maar hij zegt dat dat een zaak is van de nieuwe regering.

Prins Sihanouk, het nieuwe staatshoofd, heeft aangekondigd dat hij na zijn vakantie in Noord-Korea en een medische ingreep deze zomer in Peking, bereid is om half september met vertegenwoordigers van de Rode Khmer te overleggen. Op de nationale radio waarschuwt de prins voor acties van de Rode Khmer maar binnenskamers laat hij hun, als oude bondgenoot, weten dat zij zich ondanks het verleden zouden kunnen aansluiten bij het leger.

Op de eerste dag van zijn bezoek aan Thailand en Cambodja heeft minister Ter Beek in Bangkok besprekingen gevoerd met zijn Thaise collega generaal Vichit Sookmask. Ter Beek heeft erop aangedrongen dat Thailand meewerkt de invloed van de Rode Khmer verder te beperken. De Thaise regering zegt in het openbaar dat de Rode Khmer, die macht uitoefent in het grensgebied en ook via Thailand wordt bevoorraad, niet op haar steun kan rekenen. Maar aan de grenzen van het land heeft het Thaise leger de macht in handen. De lucratieve handel in tropisch hardhout en edelstenen loopt via de Thaise legercommandanten.

“Dat is de werkelijkheid en binnen het Thaise leger rouleren die baantjes bij verschillende grenzen. Het is niet de regering, maar het leger zelf die daar controle uitoefent, en die macht noch die inkomsten geven ze op”, zegt een Nederlands diplomaat in Bangkok. “Je kunt de banden die het leger heeft aanstippen, maar protesteren heeft weinig zin.”

Generaal Charan Kulavanija, voorzitter van de Thaise Nationale Veiligheidsraad, hield dit weekeinde een pleidooi om de Rode Khmer op te nemen in het nieuw te vormen nationale leger van Cambodja. “Er zal daar geen vrede zijn als een partij zijn troepen houdt om macht alsnog af te dwingen”, aldus de Thaise generaal.