Wereldbank begint in Oekrane de hervorming "van onderop'; "Belanghebbenden bij privatisering zullen de regering en het parlement onder druk zetten'

KIEV, 29 JUNI. Met de veiling van een kapperszaak, een bar, een autowerkplaats en paar winkels is afgelopen weekeinde het economische hervormingsproces in Oekrane, de één na belangrijkste staat uit de boedel van de voormalige Sovjet-Unie, op gang gekomen. In Zaporozje, een stad van zware industrie met een miljoen inwoners in het zuidoosten van Oekrane, heeft het gemeentebestuur acht winkels uit de staatsboedel verkocht met steun van de International Finance Corporation, de afdeling voor de particuliere sector van de Wereldbank.

De opbrengst van 1,142 miljard koepons (ongeveer 325.000 dollar) bij deze start van de "kleine privatisering' lag hoger dan waarop gerekend was, vertelt een woordvoerdster van de IFC in Kiev. Hoewel zes bedrijven niet ter verkoop werden aangeboden door gebrek aan belangstelling, was de veiling “een geweldig succes”, aldus Wendy Jagerson. Drie zaken werden gekocht door een collectief van werknemers, vijf door particulieren. Over twee weken worden de veilingen van winkels, restaurants en kleine zaakjes in Zaporozje voortgezet en tegen de herfst komen de grote staatsbedrijven aan de beurt.

De omschakeling van commando- naar markteconomie in Oekrane, een bankroetekernmogendheid zo groot als Frankrijk met 55 miljoen inwoners, ligt ver achter bij de hervormingen in Rusland. Politieke verlamming, nationalistische sentimenten, aanhoudende stakingen en de ontwrichtende gevolgen van de oplsplitsing van de Sovjet-Unie hebben tot nu toe verhinderd dat hervormingen van de grond komen. Zolang de inflatie uit de hand loopt en de Oekranse koepon zelfs ten opzichte van de Russische roebel in waarde daalt, is duidelijk dat de hervormers geen vaste greep op het beleid hebben.

“Tussen de uitersten van totale ineenstorting of succes is doormodderen het meest waarschijnlijke scenario voor de komende maanden”, zegt Daniel Kaufmann, hoofd van het Wereldbank-kantoor in Kiev. De Wereldbank heeft zijn intrek genomen in de ruime residentie van de voormalige communistische partijleider in Oekrane, Vladimir Sjtsjerbitski. “Het zal nog wel een tijdje duren voordat politieke overeenstemming bestaat over radicale hervormingen en voordat het bestuurlijke vermogen aanwezig is om hervormingen uit te voeren.”

De multilaterale organisaties die inmiddels in de hoofdstad Kiev een kantoor geopend hebben, kunnen slechts wachten. “We moeten met de armen over elkaar toezien hoe de dingen eerst slechter worden”, zegt een buitenlandse waarnemer. “Want we zijn niet van plan Oekrane geld te geven dat de volgende dag naar een Zwitserse bankrekening verdwijnt.”

Begin dit jaar heeft de IFC in Lvov in West-Oekrane een eerste poging tot hervormingen ondernomen. Maar na de succesvolle veiling van 17 winkels mislukte de tweede verkoop en verwaterde de lokale belangstelling voor privatisering. Ondertussen slaagde premier Kravtsjoek in Kiev er niet in om van het parlement goedkeuring te krijgen voor verlenging van de economische noodtoestand die in mei afliep en die volmacht gaf om hervormingen per decreet door te voeren. Per presidentieel decreet is de economische noodtoestand twee weken geleden opnieuw afgeroepen.

De Wereldbank heeft begin deze maand een eerste lening van 46 miljoen dollar voor institutionele opbouw aan Oekraine verstrekt. Maar een grotere lening van 400 miljoen dollar voor economisch herstel is op de lange baan geschoven, in afwachting van politieke duidelijkheid. Ook een lening van het Internationale Monetaire Fonds uit de nieuw-gevormde faciliteit voor economische systeemverandering, die in mei werd ingesteld en waarop Oekrane een beroep hoopte te doen, maakt vooralsnog geen kans.

Wel heeft de EBRD, de Oost-Europabank waar Jacques Attali zojuist is opgestapt, inmiddels het een en ander voor Oekrane goedgekeurd. Nestor Gayowski, een Canadese ex-diplomaat die twee maanden geleden is begonnen het EBRD-kantoor in Kiev op te starten, vertelt dat het een project betreft om de vloot van passagiersschepen op de Dnjepr-rivier te privatiseren. Het gaat langzaam, zegt hij, de waanzin van 73 jaar socialistisch paradijs is niet van de ene dag op de andere verdwenen. “Het gaat niet alleen om de schaal van de problemen, maar om de complexiteit. Alles is hier een prioriteit”, meent Gayowski.

Gedesillusioneerd door de stagnatie op nationaal niveau heeft de Wereldbank gekozen voor een benadering "van onderop', aldus Daniel Kaufmann. “Het is de één na beste aanpak van de hervormingen”, zegt hij relativerend. De Wereldbank richt zich nu op gemeentes die bereid zijn hun nek uit te steken en op plaatselijk niveau hervormingen op gang te brengen. Charkov, een miljoenenstad van zware industrie in het oostelijke Donbas-bekken, is inmiddels uitgekozen als "model-project'. Daar steunt de Wereldbank de privatisering van kleine bedrijfjes en staatsconglomeraten en verleent ze assistentie bij technische opleidingen, juridische kwesties en de aanpak van milieuproblemen. Als deze aanpak in Charkov aanslaat, staan de steden Donetsk, Dnjepropetrovsk en Kiev als volgende op de lijst.

“Het proces is gericht op zichtbare resultaten ter plaatse en niet op algemene adviezen aan de nationale autoriteiten”, beklemtoont Kaufmann. De Wereldbank hoopt op deze manier een basisbeweging van belanghebbenden bij hervormingen te kweken, die druk kan uitoefenen op het parlement en de regering om de hervormingen ook op nationaal niveau door te zetten.

Op bescheiden schaal kiest de IFC, de afdeling voor de private sector van de Wereldbank, voor dezelfde aanpak. Onafhankelijk van zijn moeder-instituut concentreert de IFC zich eveneens op privatisering op lokaal niveau. Particulier bezit en eigen initiatief moeten de kiem leggen voor een nieuw economisch perspectief. Want, zoals Nestor Gayowsky van de EBRD zegt, als de hervormingen in Oekrane eenmaal opgang komen, zal niets dit land met zijn zwarte aarde, natuurlijke rijkdommen en hoog opgeleide, homogene bevolking tegenhouden. “Oekrane zal als een raket omhoog schieten. Net als Korea”, voorspelt hij.

    • Roel Janssen