Kabinet wil omzeilen fiscus via "bloot eigendom' beperken

DEN HAAG, 29 JUNI. “We hielden er al rekening mee dat Financiën dit vermaledijde plan zou doorzetten”, verzucht een medewerkster van de notaristelefoon. “Sinds ongeveer een jaar zijn we zeer terughoudend met het adviseren over deze constructie.”

De constructie die ze op het oog heeft, is bekend onder de naam "bloot eigendom' en wordt toegepast om overdrachtsbelasting en successierechten te ontlopen. Ouders verkopen bij voorbeeld hun huis dikwijls aan hun kind(eren) vóórdat ze naar een bejaardenhuis gaan. Althans op papier. Zo ontlopen ze de zogenoemde vermogenstoets, waarbij hun vermogen (huis) wordt meegeteld voor het bepalen van de eigen bijdrage aan het bejaardenhuis.

Ouders verkopen hun huis aan hun nazaten meestal ver onder de marktwaarde omdat ze zelf in het huis blijven wonen. De fiscus loopt daardoor inkomsten mis, want het bedrag waarover overdrachtsbelasting wordt geheven, wordt laag gehouden. Om aan deze praktijk een einde te maken, heeft staatssecretaris Van Amelsvoort (financiën) eind vorige week een wetsvoorstel naar de Tweede Kamer gestuurd. Van Amelsvoort wil het verschil tussen de verkoopprijs en de marktwaarde van het huis bij het inkomen van het kind optellen en daarover moet dan belasting worden betaald.

De fiscus zou dan moeten controleren of de verkoopprijs overeenstemt met de marktwaarde. Een boekhoudkundig hoogstandje, oordeelt de Raad van State, die een negatief advies over het wetsvoorstel heeft uitgebracht. Volgens Financiën valt het "vergelijkend warenonderzoek' wel mee. Binnen vier jaar wordt de verkoopwaarde van alle koopwoningen in kaart gebracht om te controleren of dit bedrag overeenstemt met de woonbelasting (huurwaardeforfait), zoals die op het belastingformulier is vermeld. In het wetsvoortel wordt geen consideratie getoond met reeds bestaande contracten: alle "blote eigenaren' moeten straks belasting gaan betalen.

Ook stelt het wetsvoorstel paal en perk aan de “echte commerciële” transacties, zegt het Kamerlid Vermeend (PvdA). Hij geeft een voorbeeld: je koopt een pand maar je kunt er niet intrekken omdat het al is verhuurd. De prijs wordt dan kunstmatig laag gehouden en er wordt gespeculeerd op een stijging van de waarde. De waardestijging is in Nederland onbelast.

“Aan dergelijke praktijken wordt paal en perk gesteld en dat is een goede zaak want de constructie heeft maar één doel: minder belasting betalen”, aldus Vermeend. De kern van het wetsvoorstel is om waardestijgingen van onroerende en roerende zaken die een duidelijk inkomenskarakter hebben, ook als inkomen te belasten. De waardegroei wordt daarbij fiscaal belast.

“Op deze manier kan effectief worden opgetreden tegen de blote eigendom constructies”, zegt CDA-woordvoerder Vreugdenhil. “Het past in het beleid om paal en perk te stellen aan de vele creatieve constructies die alleen maar tot doel hebben de schatkist te ontlopen”, aldus de CDA-woordvoerder.

De notarissen hebben kritiek op de plannen van Van Amelsvoort. “Het is zeer onjuist dat er geen overgangsregeling wordt getroffen”, oordeelt mr. A.H.M. Rieter van de Koninklijke Notariële Broederschap, “want dat is gewoon een kwestie van fatsoenlijke wetgeving”. De regeringsfracties van CDA en PvdA tonen zich bereid de kwestie van de overgangsregeling nog even zorgvuldig onder de loep te nemen, aldus Vreugdenhil en Vermeend.

Volgens Rieter hebben veel notarissen - onafhankelijk van de op handen zijnde maatregelen - terughoudend geadviseerd over deze constructie. “Per jaar worden er een paar duizend van dergelijke contracten afgesloten”, meent hij.

Vooral voor mensen met een klein aanvullend pensioen en een eigen huis van ongeveer 100.000 gulden is de constructie aantrekkelijk. “Voor mensen die meer vermogen hebben is het meestal niet aantrekkelijk. Zij teren niet in op het eigen vermogen omdat hun eigen bijdrage bij overgang naar een bejaardenhuis is gemaximeerd tot een bedrag van 2.600 à 3.200 gulden per maand. AOW en aanvullend pensioen zijn meestal toereikend”, aldus Rieter.

Het wetsvoorstel van Van Amelsvoort wordt door het Limburgse Kamerlid Van Reij (VVD) getypeerd als een “rampzalig plan”. “Ik ben al benaderd door twee plaatselijke notarissen die vrezen dat dit weer een reden is voor vermogende Nederlanders om zich in België te vestigen.” En het is weer een “klassiek van Amelsvoort-plan”, zegt Van Reij. “Een negatief advies van de Raad van State en de regeringsfracties zullen met amendementen de scherpe kantjes eraf halen.”