Het ontstaan van kunst voor Sonsbeek '93 op de voet gevolgd

Kunst in de stad, de stad en kunst, Ned.3, 23.21-24.11u.

De beeldenmanifestatie Sonsbeek die tot en met september in en rond Arnhem wordt gehouden, is een werk in uitvoering. Organisatrice Valerie Smith is meer in het "proces', het concipiëren van ideëen, genteresseerd dan in het "produkt', het uiteindelijke kunstwerk. In die nogal abstracte bewoordingen legt ze Sonsbeek '93 uit, aan het begin van de documentaire die de RVU vanavond uitzendt over het evenement onder de titel Kunst in de stad, de stad en kunst. Het volgen van de ontstaansgeschiedenis van enkele van de 48 bijdragen, zoals de film van Kees Boas doet, past uitstekend in Smith' concept, sterker nog, misschien zien we hier eindelijk wat noodzakelijkerwijs voor de bezoeker verborgen bleef: het ontstaan van de kunstwerken. Boas volgde vanaf september '92 enkele kunstenaars die door Smith werden uitgenodigd speciaal een werk te concipiëren voor de stad Arnhem. Bijvoorbeeld de Oostenrijkse tweelingzusjes Hohenbüchler, die hun oog laten vallen op de Koepelgevangenis; later, in mei van dit jaar, zien we ze glimlachend behulpzaam zijn bij de ijverig schilderende gedetineerden wier produkten nu buiten de bajes worden geëxposeerd. Jammer genoeg is niet vastgelegd wat de kunstenaars gedaan en gezegd hebben om de gevangenen zover te krijgen.

Dat soort hiaten in een cruciale fase van de "ontstaansprocessen' typeert helaas Boas' reportage. Hij maakt sfeervolle opnamen in Polen waar Miroslav Balka aan zijn kapper vertelt wat hij in het verre Nederland gaat uitvoeren. Maar bij de beelden van Balka's grootouderlijk huis wordt niet verteld wat het verband is met het grafmonument dat de Pool bij de Arnhemse begraaplaats Moscowa liet uitvoeren - terwijl het idee daarvoor toch op dat huis is terug te voeren. We zien de striptekenaar Kamagurka aan het werk met sjablonen, maar wat de boodschap is die hij op een stadsbus aanbracht, komen we niet te weten. Werkelijke uitleg door de kunstenaars werd blijkbaar niet op prijs gesteld, we moeten het doen met romantische, fragmentarische registraties van hun werkwijzen. Wat Ann Hamilton nu precies bijdraagt aan Sonsbeek blijft daardoor verborgen; uit de beelden van een met de organisatrice giechelende Hamilton valt niet veel op te maken. Hoezo proces trouwens, als het Franse kunstenaarsechtpaar Art Orienté Objet alleen een fax stuurt, terwijl de uitvoering, in dit geval het opzetten van een zwart-bonte koe, aan anderen wordt overgelaten? Boas heeft zich trouw gehouden aan Smith' opzet: niet het eindprodukt maar het denkproces is waar het om draait in deze Sonsbeek-editie. Misschien wilde Boas met deze kritiekloze tv-film een bijdrage leveren aan de manifestatie en moeten we dit werk als een kunstwerk zien? Een geslaagde documentaire is het in elk geval niet.