De subsidiefabriek

HET RODE POTLOOD heeft geen fijngeslepen punt nodig om verrassende uitgaven te vinden bij de 38,8 miljard gulden die de Nederlandse schatkist jaarlijks aan subsidies uitdeelt. Op 700 rijkssubsidieregelingen uiteenlopend van 4,335 miljard voor studiefinanciering tot 2.000 gulden voor de Koninklijke Vereniging ter Beoefening van de Krijswetenschap valt veel af te dingen zonder het netwerk van de samenleving te beschadigen.

Naar aanleiding van het "Subsidie-overzicht bij de rapportage gentegreerd subsidiebeleid', de subsidiebijbel van het ministerie van financiën waarin alle rijkssubsidies zijn verzameld, heeft de Tweede Kamer gisteren bij minister Kok aangedrongen op meer informatie over fraude en oneigenlijk gebruik bij subsidieregelingen. Dat is, rijkelijk laat, een heel verstandig inzicht. De vrijgevigheid van de Nederlandse overheid met subsidies, die eenvijfde van de rijksbegroting opeisen, en de al dan niet gespeelde naveteit waarmee uitvoerders hun ogen sluiten voor oneigenlijk gebruik, zijn mede het gevolg van afwezigheid van parlementaire controle. Veel te lang hebben politici subsidies beschouwd als goed voor de achterban en zich niet bekommerd om onvermijdelijke neveneffecten.

SUBSIDIES ROEPEN lobby's op. Zo bestaat, ondergebracht bij een accountantskantoor, de Nederlandse Vereniging van Adviseurs inzake Subsidies en andere Overheidsstimuleringsregelingen. Het is een mond vol voor de georganiseerde belanghebbenden bij een volle subsidieruif. Ieder ministerie houdt met belastinggeld zijn eigen clientèle te vriend, een aantal ministeries heeft zijn eigen "beleidsondersteunende' onderzoeksinstellingen. Vrijwel alle ministeries doen naar eigen inzicht aan ideologische benvloeding. Grote Broer heeft potjes geld beschikbaar als het goed is voor het milieu, aardig voor minderheden, in dienst staat van emancipatie of bijdraagt aan de bestrijding van seksuele discriminatie.

Subsidieregelingen zijn er voor iedereen: huizenbewoners en studenten, boeren en bejaarden, kunstenaars en onderzoekers. De tram en de trein rijden op subsidie, de sociale vernieuwing en de regionale economische ontwikkeling, het Koninklijk Instituut voor de Tropen en het Paleis op de Dam bestaan van subsidies. Zo staat de subsidiebijbel van financiën vol met de eigenaardigheden van de nationale landsaard. Met als verrassende toegift dat de meeste regelingen nooit op hun effecten zijn onderzocht en dat aan oneigenlijk gebruik of fraude - behalve bij enkele zeer grote subsidies van volkshuisvesting - geen aandacht wordt besteed.

DE TWEEDE KAMER wil terecht sneller inzicht in de mogelijkheden van oneigenlijk gebruik en overweegt zelfs een aantal subsidies te schrappen in ruil voor lastenverlichting. Dit beperkt het verliesgevend rondpompen van geld dat eerst als belasting wordt gend en vervolgens als subsidie weer wordt uitgegeven. Nederland loopt vergeleken bij de overige EG-landen zowel wat lastendruk als subsidiestroom betreft uit de pas. Vermindering van subsidies biedt ruimte voor lastenverlaging en daarmee tot een welkome stimulans voor de nationale economie.