Verrassend ballet van de Keersmaeker in Holland Festival; Emoties en vloeiende bewegingen

Gezelschap: Rosas. Nieuw werk: Bach/creatie 1993. Choreografie: Anne Teresa de Keersmaeker. Muziek: Johann Sebastian Bach. Uitgevoerd door Jos van Immerseel, piano. Kostuums: Carine Lauwers. Decor: Herman Sorgeloos. Gezien: 27 juni, Beurs van Berlage, Amsterdam. Daar nog te zien tot en met 30 juni.

Centrale choreografe in het Holland Festival is Anne Teresa de Keersmaeker. Een opmerkelijke, spraakmakende Belgische, die zich op 21-jarige leeftijd als een dansscheppend talent van betekenis een plaats in de internationale dansscène wist te verwerven en de interesse wekte van een publiek dat niet alleen uit fanatieke dansliefhebbers bestond. Haar eigenzinnige en in vele opzichten totaal afwijkende visie, haar gebruik van elementen uit andere kunstdisciplines, de beelden en stemmingen die zij in haar werken opriep, gaven daar ook alle aanleiding toe. In het Holland Festival waren twee van haar oudste scheppingen te zien: Fase (1981) en Rosas danst Rosas (1983), waarin zij werkte met strakke, uitputtende herhalingspatronen en het bijna tien jaar later ontstane Erts waarin een aantal facetten en kernpunten uit de tussenliggende produkties verenigd waren. Als besluit van die serie voorstellingen maakte zij in opdracht van het Holland Festival een nieuw werk dat in de Beurs van Berlage ten doop werd gehouden. Een heel verrassend werk waarmee zij ongetwijfeld vele van haar vurige bewonderaars in verwarring heeft gebracht. Want Bach/creatie 1993 is pure dans uitgaande van de structuur van verschillende Bach-composities en van een voor de Keersmaeker ongewone blijmoedigheid. Op een horizontaal, schuin oplopend, onregelmatig gevormd toneelvlak dansen Fumiyo Ikeda, Marion Levy, Johanne Saunier, de choreografe zelf en Vincent Dunoyer in verschillende combinaties de afzonderlijke muzikale onderdelen. Een doorlopende stroom van bewegingen met terugkerende thema's, telkens in een andere context gezet, nauw en heel vanzelf aansluitend bij de muziek. Soms heel vloeiend, bijna statig, maar ook melancholisch grillig en speels met onverwachte sidderingen die door het lijf gaan, plotseling uitschietende heupen, snelle hoofdbewegingen en kleine schichtige sprongetjes als een opkomende en weer onderdrukte giechelbui. Het hele werk ademt een formele sfeer die telkens doorbroken wordt door niet meer in te houden uitingen van emoties. Soms gebeurt dat in een fractie van een seconde, soms zijn ze van wat langere adem. Ook wordt de al te strenge formaliteit gerelativeerd doordat een of meer dansers zich buiten de acties plaatsen. Ze zitten op stoelen of staan langs de kant, de anderen beschouwend. Het lijkt of de Keersmaeker zich heeft willen losmaken van een patroon dat van haar verwacht wordt. Dat zij heel bewust heeft willen teruggaan naar de basis van waaruit zij ooit startte: de dans, en dat zij de waarde daarvan opnieuw ontdekt heeft. Dat is een moedige stap voor iemand die zich juist in het gebruik van andere dan dansante middelen zo'n grote naam verworven heeft. Nu ook blijkt hoeveel rijker en rijper het materiaal is dat zij zich in de dertien jaar dat zij bezig is, verworven heeft. En wat vooral duidelijk wordt is dat de Keersmaeker er niet meer mee worstelt en zich ertegen afzet. Mede daardoor heeft zij de niet geringe persoonlijke kwaliteiten van haar dansers ditmaal volledig in beweging weten te treffen, zonder een beroep te doen op andere theatrale middelen die zij in zo'n hoge mate in huis hebben. Bach/creatie 1993 is een prachtig gaaf, afgerond werk waarin dans, muziek, belichting en toneelbeeld een volstrekte eenheid vormen, terwijl er toch die prikkelende en voorspelbare elementen in zitten die spanning opbouwen en vasthouden.

    • Ine Rietstap