Politieke aardverschuiving in Japan

De Japanse socialisten, de oudste oppositiepartij in de wereld, hebben in één week alles opgegeven waar ze 38 jaar voor hebben gevochten: ongewapende neutraliteit, socialisme door vreedzame en democratische revolutie. Het einde van de Koude Oorlog heeft hun bestaansrecht verbrijzeld. Hun op zichzelf gerichte provincialisme hield op. Wat overblijft is spinrag.

Afgelopen week betuigden de socialisten steun aan Tsutomu Hata c.s. de vorige week afgesplitste groep LDP'ers, voor diens streven naar een coalitieregering die het beleid van de Liberaal-Democratische Partij, hun doodsvijand, zal voortzetten op het gebied van defensie, buitenland en economie.

Nu op het wereldtoneel de tegenstelling tussen kapitalisme en socialisme is verdwenen, is met de ideologische inventaris korte metten gemaakt. De socialisten konden de restanten, die ineens dood gewicht bleken, meegeven aan de vuilnisman.

Anders dan de Europese sociaal-democraten hebben de Japanse socialisten in 38 jaar nooit regeringsverantwoordelijkheid gedragen. De LDP had het binnenlandse monopolie op de regeringsmacht. De socialisten hebben hun ideologie dan ook nooit in praktijk hoeven brengen. De Japanse kiezers duldden dat trouwens ook niet, de onvermijdelijke corruptie van de LDP stond de ongekende naoorlogse welvaartsexplosie niet in de weg. Liever welvaart en corruptie, dan armoe en ideologie, zullen vele kiezers hebben gedacht.

Dat maakt dat de Japanse socialisten lichtjaren verschillen van de Europese sociaal-democraten. Ze hebben nooit compromissen hoeven sluiten met de werkelijkheid. Ze hoefden nooit in te binden, concessies te doen, "af te breken', ze hadden geen last van ongeloofwaardigheid. Ze zijn altijd gelovigen gebleven. Door hun geloof af te schudden, winnen ze pas aan geloofwaardigheid.

De geloofwaardigheidscrisis waarin de Europese sociaal-democratie altijd door een recessie steevast verzeild raakt, is door het einde van de Koude Oorlog eerst in volle hevigheid losgebarsten. Het wenkend perspectief is zoek. Ideologisch genspireerde vergezichten zijn loze gebaren. De Europese sociaal-democraten zijn nog nooit zo in de verdediging gedrongen, ze staan met de rug tegen de ring, ze kunnen geen kant meer op, alleen nog maar neer, knock out.

De Japanse socialisten hebben daar allemaal geen last van, nooit last van gehad en nu al helemaal niet. Het perspectief spreekt meer dan ooit tot de Japanse verbeelding: politieke hervormingen, die door de splijting van de LDP nooit eerder zo'n grote kans hebben gehad. De groep rondom Tsutomu Hata heeft de socialisten nodig om hun numerieke steun. De socialisten Hata c.s. om de gebroken macht van de LDP te consolideren.

Beide willen nieuwe partijvorming, een tweepartijen-systeem met echte regeringswisselingen. Hata c.s. om van Japan een volwassen parlementaire democratie te maken en de socialisten om zelf volwassen te worden, en ze zijn nog nooit zo machtszuchtig geweest. Daarbij past geen anti-Amerikanisme meer, geen Kim Il Sung als lichtend voorbeeld, geen oorlog tegen het Veiligheidsverdrag met Amerika, geen strijd tegen het kapitalisme - allemaal kwesties die door het einde van de Koude Oorlog hun politiek instrumentele waarde hebben verloren.

Arm Europa. Arm sociaal-democratisch Europa. Telkens iedereen uitnodigen voor een feestje en dan moeten zeggen, het spijt ons, we hebben ons vergist, het wordt ons te duur, niet iedereen is welkom. Maar heb begrip voor ons, want als jullie ook waren gekomen, was ons hele feestje in het water gevallen.

Of zoals de Franse socialist Jacques Delors laatst in Kopenhagen vertelde op een bijeenkomst van Europese partijgenoten: Europa is misschien wel te gastvrij. Hij gaf toe dat de arbeidskosten er hoog zijn (lees: sociale zekerheid duur en belastingen hoog), maar hij zag het liever een slag anders: ze zijn elders te laag. Daarom konden de handelsmuren wel wat hoger - om Europa verder af te schermen, nog verder in de verdediging.