Grote daden ontbreken in luchtmacht-commercial

Klein in aantal, groot in daden. Ned.2, 22.17-22.57u.

De Koninklijke Luchtmacht bestaat tachtig jaar, dus moet er geld worden uitgetrokken voor een grote vliegshow en een gesponsorde "documentaire' van de TROS. Onder de naam Klein in aantal, groot in daden scheren vanavond Alouette-helikopters laag over de Veluwe, draaien straaljagers hun figuren tegen een staalblauwe lucht en bedienen piloten met glimmende Darth Vader-helmen hun F-16's. Deze supersonische hardware blijft fotogeniek, en dat weten ze bij de luchtmacht.

De uitzending een "documentaire' noemen, is een voorbeeld van Hilversumse woordinflatie. In werkelijkheid is het reclame. Het materieel komt fraai in beeld en ieder onderdeel krijgt enkele minuten aandacht, waarna het verlanglijstje voor de komende jaren wordt ingediend: transportvliegtuigen, zware en middelzware helikopters, een "mid-life update' voor de F-16's. Bevelhebber H.J.W. Manderfeld mag uitleggen waarom de luchtmacht ook in dit nieuwe tijdsgewricht van groot, ja, van essentieel belang is. “Onze taak is onverminderd van kracht, hoewel de aandachtspunten anders liggen, in die zin dat de taakstelling meer georiënteerd is op crisisbeheersing”, oreert de ongemakkelijk in de camera kijkende bevelhebber. En ook de belangrijke Amerikaanse generaal die de "leadership-role' van de Nederlandse vliegers binnen de Navo prijst, ontbreekt niet.

Voor de geschiedenis van de luchtmacht zelf is minder tijd. De eerste 75 jaar van de luchtmacht heeft men naadloos kunnen overnemen van de documentaire van 1988, toen de Rus al tekenen van zwakte vertoonde maar nog geruststellend massaal klaarlag achter de Muur. Er zijn wat aardige archiefbeelden van luchtmachtpioniers (muziek: "It's in the air'), van "Fallschirmjäger' die zich klaarmaken voor de aanval op Vesting Holland en van prinsgemaal-piloot Bernhard in Londen (muziek: "We'll meet again'). Maar dan zijn we al snel in het heden van inkrimpingen en bezuinigingen beland.

De grote daden van onze piloten zijn overigens schaars in dit zevenmijls-overzicht, of het moet de verdediging van het Nederlandse luchtruim zijn in de meidagen van 1940, toen de Fokker G1's hun eervolle bijdrage leverden aan het neerhalen van zo'n 300 Luftwaffe-toestellen, voor zover ze de kans kregen op te stijgen. Daarnaast boogt men op de afleidingsactie van "Starfighters' bij de ontzetting van de gekaapte trein bij de Punt in 1977 en op de "Patriot'-batterijen die tijdens de Golfoorlog Jeruzalem en Turkije verdedigden tegen Iraakse Scuds die nooit kwamen. Vredesoperaties en humanitaire hulp bieden de luchtmacht wellicht meer mogelijkheden om het "professionalisme' van de piloten zichtbaar te maken dan het patrouilleren boven de Navo-perimeter van de afgelopen veertig jaar.

Klein in aantal, groot in daden volgt zijn eigen, voorspelbare vliegpad. Het mag propaganda zijn, maar Nederland zou Nederland niet zijn als dat niet ongewild komische aspecten krijgt. Aan het eind bijvoorbeeld, als bevelhebber Manderfeld spreekt over de toekomst, onstaat een schattig contrast tussen diens ambtelijk jargon en de bombastische omlijsting. Manderfeld: “Duidelijk is dat we onze taken niet kunnen vervullen zonder ons verzekerd te weten van de brede steun uit de Nederlandse samenleving.” (juichend publiek bij een vliegshow) “Maar we willen duidelijk maken dat het geld, en dat is schaars vandaag de dag” (op de achtergrond begint een Hammond-orgel larmoyant te loeien) “op een verantwoorde, op een meer dan verantwoorde wijze binnen de Koninklijke Luchtmacht wordt gebruikt” (een electrische gitaar valt snerpend in) “om de taken die ons zijn toebedeeld op een adequate, een meer dan adequate wijze te vervullen.” (De muziek zwelt aan, het wapen van de Koninklijke Luchtmacht verschijnt in beeld, doek.) Heel mooi.