Droomijs

De telefoon. Het is W., uit Nederland. Ze heeft H. gesproken, die bij ons op bezoek was. Terwijl zij praat loop ik naar het raam en kijk naar beneden, naar de SuperAmerica schuin tegenover ons, een convenience store die 24 uur per dag open is, zeven dagen per week. De vrieskist staat direct naast de ingang. Ik kan hem zien.

Soms, zomaar, overdag, staat er ineens een te dansen op mijn netvlies: zo'n geparaffineerde kartonnen halve-literbeker, met dat uitgekiend-onooglijke beeldmerk. Soms sla ik 's avonds laat op weg naar de slaapkamer rechtsaf, loop naar beneden en koop er een. Teruggekomen laat ik hem een kwartier open op tafel staan - goed ijs moet chambreren - neem een paar happen en zet hem in het vriesvak, bij de andere. Zes zijn het er nu.

IJs is big in Amerika. Iedereen eet het. Dagelijks. In de supermarkten wordt het verkocht in de emmers die in Nederland gereserveerd worden voor goedkope muurverf. IJs is in dit land net zo'n vanzelfsprekend onderdeel van het dieet geworden als snoep en frisdrank. Je bent bij iemand op bezoek, het is tien over half vijf 's middags bijvoorbeeld, en ineens zit hij ijs te lepelen. Het is een soort roken. Een enkele keer zal de ijseter vragen of je ook iets wilt, maar niet altijd, zoals een roker ook niet telkens aanbiedt als hij opsteekt. Misschien is het wel de plaatsvervanger van de hier nu nagenoeg uitgedreven sigaret.

Waarom ijs? Amerikanen gaat het bij eten niet om de smaak die het heeft, maar om het gevoel dat het geeft. Denk aan kauwgom, een Amerikaanse uitvinding, of die reuzenbekers frisdrank, die zo koud zijn dat je haast niets meer proeft. Amerikaans eten moet niet te veel smaak hebben, maar wel veel zijn. Massa, om mee te malen in de mond, om het kneden met de tong, de wrijving van het slikken. En dat is bij uitstek de attractie van ijs.

Het komt doordat Amerikaanse vrouwen niet borstvoeden, zeggen sommigen, dan krijg je orale fixaties. Ook wordt wel verband gelegd met de Amerikaanse Droom. Die predikt de kunst van de uitgestelde behoeftebevrediging: Opoffering Nu voor de Grote Beloning Straks. Toegeven Aan Trek is precies het tegenovergestelde (en dus een geschikte compensatie). Häagen-Dazs komt hier rond voor uit: in een van hun commercials begint een vrouw al lepelend te kreunen van genot, na elke hap harder, alsof ze klaarkomt.

“It's like buying a quart of Häagen-Dazs, locking the door and eating it all by yourself”, zei een psychiater laatst op tv, “we all do it.” Er was hem gevraagd waarom bepaalde mensen meisjes roven en op een stil plekje aan stukken snijden. “But with them, it gets out of hand.”

Maar behalve met die orale fixatie is de Amerikaanse psyche ook nog opgezadeld met een veel te mager schoonheidsideaal, dat eigenlijk alleen op een streng rantsoen van radijsjes kan worden verwezenlijkt. Bij de botsing van deze twee aandriften komt, als in een deeltjesversneller, een grote hoeveelheid schuld vrij.

Koortsachtig zoekt de voedselindustrie dus naar calorie-arme substituten voor vet en suiker, zodat de volumes nog verder kunnen worden opgevoerd. En het lukt. De muffin, die compacte, smaakrijke concentratie van ei, boter en suiker, is hier getransformeerd tot een reuzenzwam van bakpoeder, plantaardige pseudo-boter en NutraSweet. De smaak is weg, het aantal calorieën is gelijk gebleven, maar... het volume is verzesvoudigd. Weight Watchers verkoopt low-cal kant-en-klaar-maaltijden onder het motto: Total Indulgence, Zero Guilt. “Now you can eat and eat and eat”, zegt een fabrikant van popcorn met calorie-vrije kunstboter, “without feeling guilty!”

Voor de kritische consument is dit geen oplossing, want die gaat zich over al die chemische surrogaten weer schuldig voelen. Die wil goed, natuurzuiver ijs én een schoon geweten. Dit is het inzicht dat Ben & Jerry, twee ijsmakers uit Vermont, in een paar jaar tot multi-miljonairs heeft gemaakt. Hun ijs is weliswaar vrij vet en rijk aan cholesterol, maar: geheel Politiek Correct. De koeien, de kippen, de fabrieksarbeiders, de suikerplantages, het briefpapier (inclusief de uit soja bereide drukinkt), alles wat B&J doen is okdidoki. Een deel van de winst gaat naar milieu-acties, en wie Ben & Jerry's Rainforest-smaken koopt steunt de strijd tegen de vernietiging van het regenwoud. Je kunt het gat in de ozonlaag als het ware dichtsnoepen. Geniaal. Verbeter de wereld en begin met je humeur.

“Je bent wel een beetje aangekomen”, zegt W. Hij heeft de foto's gezien.

“Ach ja”, reageer ik vaag, “Amerika hè?”