Bosnië-beraad: een schizofreen tafereel

BRUSSEL, 28 JUNI. Een bizar schouwspel zaterdagavond in het Charlemagne-gebouw van de EG-Raad van ministers in Brussel. Nauwelijks een week geleden had de Bosnische president Alija Izetbegovic in een dramatisch bezoek aan Kopenhagen de EG-top opgeroepen het wapenembargo op te heffen. Zaterdag kwamen de overige leden van het Bosnische presidium bij de EG precies het omgekeerde bepleiten. Wapenleveranties zijn nutteloos - we moeten met de voeten op de grond blijven staan en onderhandelen, was de boodschap van de presidium- woordvoerder, de Bosnische Kroaat Franjo Boras.

Hij werd met zeven van het negen leden tellende Bosnische presidium door drie EG-ministers van buitenlandse zaken en Commissaris Van den Broek ontvangen. Daarmee was het belangrijkste doel van de reis al behaald - de (moslim) president Izetbegovic is voor de EG niet langer de enige, of zelfs maar de belangrijkste, onderhandelaar namens Bosnië-Herzegovina. Hij voert nu met één medestander in het presidium, Ejup Ganic, vanuit Sarajevo een "boycot' van de Geneefse onderhandelingen uit. Izetbegovic zei vorige week maandag in Kopenhagen immers dat er niet onderhandeld kon worden, zolang de gevechten voortduren. Serviërs en Kroaten gebruiken onderhandelingen toch alleen maar als dekmantel om verder te vechten, zo hield hij vol, tot ergernis van de EG-top. Boras en de zijnen denken daar anders over. Onderhandelen in Genève is de enige uitweg.

EG-raadsvoorzitter Petersen zat met dit schizofrene toneeltje na afloop toch wat in z'n maag. Hij las bij wijze van standpunt nog maar eens de "garanties' van Kopenhagen op; dat de EG geen "gedicteerde' oplossing van Serviërs en Kroaten ten koste van de moslims zou accepteren. Dat de principes uit het Vance-Owen plan (soevereiniteit, territoriale integriteit, rechten voor minderheden) gerespecteerd moesten worden. Maar in alles werd duidelijk dat het zevental, zònder Izetbegovic, genoeg heeft van de halsstarrigheid van de moslims en conform de EG-wens naar een regeling verlangt.

Het podium van de perszaal in het EG-raadsgebouw was zaterdag maar net groot genoeg om het gezelschap plaats te bieden. Onder het zevental bevond zich de moslim Fikret Abdic, de belangrijkste politieke rivaal van Izetbegovic. EG-bemiddelaar Owen zou het er volgens sommigen op aanleggen dat Abdic de rol van Izetbegovic overneemt. Deze zou de enige zijn die een vredesakkoord aan de Bosnische moslims kan verkopen. Abdic is in zijn regio, Bihac in noord-west Bosnië erg populair. Als prototype van de communistische "entrepreneur' verdiende hij met zijn firma Agrokomerc zeer veel geld; maar hij kwam ook eind jaren tachtig vast te zitten wegens een groot oplichtingsschandaal. Nu zou de Oostenrijkse politie hem willen verhoren op verdenking van fraude via de Weense vestiging van Agrokomerc met hulpfondsen voor Bosnië. Naar deze beschuldiging in Brussel gevraagd, kon hij zijn woede alleen bedwingen door steeds luider in de microfoon te gaan roepen.

Franjo Boras liet in bedekte termen weten dat Izetbegovic het afgelopen jaar te veel als moslim en te weinig als president van Bosnië had gehandeld. Hij klaagde dat Izetbegovic zich onder meer had gedistantieerd van een eerder vredesplan, dat in maart vorig jaar onder leiding van de Portugese diplomaat Cutileiro was opgesteld. Het ging toen ook om een confederatie voor de drie strijdende partijen, opgesteld in het kader van de "Haagse' EG-vredesconferentie, met een voor de moslims veel gunstiger gebiedsverdeling dan er nu in Genève ter discussie staat.

“Echte onderhandelingen tussen de drie partijen zijn er nog niet geweest”, aldus Boras, die daarmee alle pogingen van Izetbegovic in het afgelopen jaar met één grote zwaai diskwalificeerde. De vertrouwenscrisis in het presidium lag daarmee open en bloot op tafel. Het zevental beloofde deze week in Genève geen beslissingen te nemen, maar voor consultaties “met alle bevolkingsgroepen” terug te zullen keren naar Bosnië. Of ze dan ook Sarajevo zouden aandoen, zo werd hen gevraagd, alwaar Izetbegovic tandendknarsend toeziet hoe het initiatief hem uit handen is genomen en de moslim-belangen voortaan door Abdic worden behartigd. “Zeker”, antwoordde Boras, “maar dan moet UNPROFOR wel voor het vervoer zorgen, want het is niet veilig in Sarajevo.”

    • Folkert Jensma