Zwarten in Zuid-Afrika wantrouwen blank recht

JOHANNESBURG, 26 JUNI. Voor veel zwarten in Zuid-Afrika was het een uitgemaakte zaak. Twee blanke verzekeringsagenten sluiten een verzekering af op het leven van vijf zwarten, met zichzelf als begunstigde. Onder mysterieuze omstandigheden rijdt een busje met het vijftal een ravijn in, terwijl de twee blanken toevallig net zijn uitgestapt om een reparatie uit te voeren. Het resultaat: vijf doden, drie gewonden en ruim driehonderdduizend gulden voor de verzekeringsagenten.

Deze week deed het Hooggerechtshof in Pretoria uitspraak in de opzienbarende zaak. De twee blanken werden vrijgesproken van moord, poging tot moord en fraude. Een golf van verontwaardiging in de zwarte gemeenschap en beschuldigingen van rassenjustitie waren het gevolg. Het bewees opnieuw dat het recht door de meerderheid van de Zuidafrikaanse bevolking wordt gewantrouwd als een blanke uitvinding, met wetten gemaakt door een blank parlement en toegepast door voornamelijk blanke rechters en blanke officieren van justitie.

De twee verdachten, medewerkers van het verzekeringsbedrijf Sanlam, boden in november 1991 acht zwarten werk aan als kledingverkopers. Ze moesten daartoe eerst een levensverzekeringspolis voor werknemers ondertekenen. Op 19 januari 1992 volgde een tweede ontmoeting. De acht zwarten kregen voedsel en alcohol en werden vervolgens met een personenbusje naar hun werk vervoerd. Volgens de getuigen, die het ongeluk overleefden, waren de ramen van het busje geblindeerd en de handvatten van de deur gehaald.

Na enige tijd zetten de blanken het busje langs de kant van de weg stil, volgens hun eigen getuigenis omdat de choke bleef hangen. Terwijl ze aan de achterkant van de auto bezig waren, begon het busje te rijden en verdween in het ravijn. Het brandde volledig uit. Vijf van de acht mannen kwamen om het leven, een raakte zwaar en twee licht gewond. Een van de gewonden vertelde zijn verhaal aan het Afrikaans Nationaal Congres (ANC), die de affaire in de publiciteit bracht en zo pas elf dagen later een politie-onderzoek op gang bracht.

Rechter T.T. Spoelstra achtte de twee mannen, 27 en 31 jaar, niet verantwoordelijk voor het ongeluk. Hij aanvaardde de getuigenis van de blanke bestuurder dat hij de handrem omhoog had getrokken en een van de inzittenden had gevraagd de choke van binnen los te maken. Daarbij zou de zwarte man de handrem en het stuur hebben aangeraakt, waardoor het busje in beweging was gekomen.

Van schuld of enige intentie om het busje het ravijn in te rijden was volgens de rechter geen sprake. Hij was ook van mening dat de twee voldoende informatie hadden verstrekt over de levensverzekering. Volgens de rechter was de zaak ongelukkigerwijs in een raciaal en politiek perspectief geplaatst, waardoor sommige van de getuigen namens de staat waren benvloed.

Sinds de uitspraak staan de telefoons bij het talkradio-station 702 in Johannesburg niet stil. De affaire van het personenbusje bewijst voor de meeste zwarte bellers dat de rechtbanken in Zuid-Afrika zijn bevooroordeeld. “Als een blanke een zwarte vermoordt, krijgt hij altijd een voorwaardelijke straf”, beweerde een van hen. “Dit zal serieuze problemen geven in het nieuwe Zuid-Afrika, want de mensen geloven niet in het recht”, meende een ander. Ook het ANC en de linkse beweging Azapo spraken hun ongenoegen uit over de uitspraak. De verzekeringsmaatschappij kon nog niet zeggen of het tweetal nu de drie ton uitbetaald kan krijgen. De nabestaanden hebben inmiddels een uitkering ontvangen van vijfduizend gulden.