Wachten op volgende dode kind

Deze week presenteerde de commissie-Wiegel het zoveelste rapport over de reorganisatie van de rijksdienst. Maar hoe werkt Den Haag? Deel 2 van een serie artikelen: de ontstaansgeschiedenis van het pitbull-beleid.

DEN HAAG, 26 JUNI. De pitbull heeft sinds enkele jaren ook de rijksoverheid bij de broek. Het beest bezorgt ambtenaren veel werk. Tot op de dag van vandaag wordt het pitbull-beleid, veroorzaakt door een toenemende aantal ongelukken, door het ministerie van landbouw, natuurbeheer en visserij aangescherpt. Onder leiding van J. Staman, hoofd van de hoofdafdeling welzijn, gezondheidszorg gezelschapsdieren en beroepsuitoefening van de veterinaire dienst. Voorlopig kunnen hij en zijn zeven medewerkers zich weer volop met andere zaken bezighouden, zoals het dierentransport en verwaarloosde landbouwdieren; het is nu aan de politie om naleving van fokverbod en muilkorfgebod te controleren. Vanaf maandag kunnen niet-geregistreerde pitbulls in beslag worden genomen.

“Al voordat Gabor hier als staatssecretaris kwam, in september 1990, gebeurden er ongelukken met pitbulls”, reconstrueert Staman de recente ontstaansgeschiedenis van het pitbull-beleid. “Het eerste kind was doodgebeten, er verschenen onrustbarende publikaties over hondegevechten en pitbulls die in parken aan boomtakken hingen.” Voor Gabor was deze commotie aanleiding de (externe) commissie "agressieve dieren' in te stellen. Al snel was duidelijk dat voor de pitbull een apart beleid moest worden gevoerd, hoewel de maatschappelijke druk om iets te regelen nog niet zo groot was. De commissie stelde geen verstrekkende maatregelen voor. De afdeling van Staman en de afdeling Juridische en Bedrijfsorganisatorische Zaken gingen aan de slag.

“We stonden voor een dilemma: wij komen op voor beesten en houden ons niet bezig met openbare orde en criminaliteit. Het gaat ons om het welzijn van dieren. Een beleidsmedewerker kwam met zachte voorstellen, ze nam het altijd voor de hond op. Die vond ik niet door de beugel kunnen. Je ziet immers wat er aan de hand is. De mensen willen een vechthond. Als je de pitbull afneemt, nemen ze weer een andere vechthond. En als ze dat doen, pakken we die ook aan. Als we er ook maar lucht van krijgen, gaan ze er aan. We pakken ze.”

Bij de meeste honden gaan eerst de haren overeind als ze boos worden, gaan ze grommen of lopen ze weg, vertelt Staman. “Bij een pitbull is er niks. Op een pitbull kun je dansen zonder dat ze kwaad worden, maar worden ze wel boos, dan is het fout. Dan pakken ze een andere hond of een kind. Ze gaan eraan hangen en laten niet meer los. Bij een pitbull is die module er standaard ingebracht en dat maakt hem een beetje tot een wandelend bommetje. Dat soort honden kun je niet hebben in een ordentelijke samenleving.”

Toen er weer een kind door een pitbull werd doodgebeten, raakte de regelgeving in een stroomversnelling. Snel viel het besluit het fokken met pitbulls te verbieden en ze op die manier te laten uitsterven. “Van castratie en sterilisatie was nog geen sprake, maar voor de handhaving van een fokverbod kun je niet zonder die maatregelen. Dat zouden we pas bij het volgende dode kind doen. Dan gaan de ballen en de baarmoeder eraan, zeiden we. Als we dat eerder hadden besloten zou er veel heisa zijn geweest, er was nog geen draagvlak. Voor maatregelen heb je kennelijk ernstige ongelukken nodig.”

Voorbeelden van pitbull-drama's zijn er te over in een Amerikaans naslagwerk dat Staman aanreikt: The Pitbull Dilemma, een verzameling van duizend artikelen. Met veel berichten over kleine kinderen die stierven tussen de kaken van de "baby-killer'. Een jurist maakte er dankbaar gebruik van bij een kort geding dat een pitbull-eigenaar tegen het ministerie had aangespannen.

De afgelopen jaren hadden Staman cum suis geregeld overleg met Justitie, dierenartsen, gemeenten, politie, Dierenbescherming (kind aan huis op het ministerie) en de Stichting Registratie Gezelschapsdieren. Uiteindelijk draaide het behalve het fokverbod uit op verplichte sterilisatie en castratie. Daar ging vooral intensief overleg aan vooraf met de Dierenbescherming die bang was voor een grote toestroom pitbulls naar de asiels. “Daar dreigde een enorm probleem te ontstaan, maar achteraf gezien is dat ontzettend meegevallen.”

Regels maken is één, de naleving ervan controleren is een ander hoofdstuk. “Kun je van een doorsnee-agent verwachten dat hij achter een pitbull aan gaat? Nee dus. Maar hondenbrigades bijvoorbeeld kunnen dat wel. Met voorlichting kom je al een heel eind.” Staman staat de Britse aanpak voor ogen. “Daar houdt de politie pitbulls in het oog, waarna ze gerichte acties uitvoeren.” In Nederland kwam een voorlichtingscampagne voor politiemensen op gang, onder andere met artikelen in het politieblad. Hoe de pitbull eruit ziet, hoe je het dier onderscheidt van andere honden.

Toen in het voorjaar de draconische maatregelen werden bekendgemaakt, stond de telefoon op het ministerie roodgloeiend. “Veel eigenaren belden, ook met specifieke problemen. Zo van "mijn hond gaat morgen dood, hij ligt op sterven, moet ie nou ook nog gecastreerd worden?' Men vroeg zich af wie die paar honderd gulden per castratie moest gaan betalen. Dat was vooral een probleem voor een fokker die een stuk of twintig pitbulls had.” Een enkele eigenaar kwam persoonlijk langs, soms met pitbull, voor een "gesprek' met Gabor.

Begin dit jaar demonstreerden eigenaren tegen de maatregelen, onder het motto "Ik heb m'n oren nog, m'n ballen wil ik ook graag houden'. Op het Binnenhof liepen pitbulls waarvan vele geen muilkorf droegen. De demonstranten wilden Gabor een petitie aanbieden, maar de staatssecretaris kwam niet. Bang? “Nee”, zegt Staman. “Wij hebben hem afgeraden te gaan. Het zou de indruk hebben gewekt dat er ruimte in zijn besluit zit. En dat was niet het geval.” Waarna de directeur van de veterinaire dienst en een voorlichter de taak op zich namen. Ze voelden zich enigszins bedreigd maar overleefden het avontuur zonder kleerscheuren.

Ondanks alle maatregelen voorziet Staman grote problemen. “Op straat valt er niet veel meer te vrezen, met gemuilkorfde pitbulls, in de woning van de eigenaar des te meer. Je kunt van mij aannemen dat er nog kinderen doodgebeten zullen worden en dan komt het onderwerp weer op de politieke agenda. De volgende stap kan een Herodes-maatregel zijn: alle pitbulls dood.”

    • Ward op den Brouw