Tsjernobyl 1993: vrijwillige brandweer eist compensatie

KIEV, 26 JUNI. Voor het parlement van de Oekrane hangt een groepje demonstranten met witte banden om hun hoofd. Het zijn arbeiders van een scheepswerf in Kiev, die hun vakantiedagen hebben opgenomen om met een protestactie van een week aandacht te vragen voor hun problemen. Zeven jaar geleden meldden ze zich als vrijwilligers om te helpen bij het bedwingen van de ramp met kerncentrale nr. 4 in Tsjernobyl.

Op geruime afstand van de smeltende centrale vormden ze de ploeg die de transporten afkomstig uit het rampgebied afspoelden voordat deze de bewoonde wereld bereikten. Voor dat werk, zonder afdoende beveiligingskleding uitgevoerd, ontvingen ze een maand extra salaris. Nu worden hun kameraden ziek als gevolg van de stralingsdosis die ze hebben opgelopen, maar compensatie of een medische behandeling blijven uit.

De ramp in Tsjernobyl, april 1986, is nog springlevend in Kiev, een stad van drie miljoen inwoners die ruim honderd kilometer naar het zuiden langs de Dnjepr-rivier ligt. Er doen schattingen de ronde dat inmiddels meer dan 4.000 mensen direct als gevolg van straling zijn gestorven. De "sarcofaag', het omhulsel van beton dat bij wijze van isolatie over de defecte reactor is gegoten, vertoont scheurtjes en lekt.

Niettemin zal het besluit dat na de ramp genomen werd om de twee nog in werking zijnde reactoren in Tsjernobyl eind dit jaar te sluiten, waarschijnlijk worden opgeschort. Beide reactoren worden als "structureel onveilig' beschouwd. Maar de Oekrane verkeert in een ernstige energiecrisis nu Rusland de prijs van olie en gas in stappen naar het wereldmarktniveau heeft verhoogd en betaling eist in harde valuta. Sinds de invoering van een eigen munt is de roebel voor de Oekrane een buitenlandse munt geworden. Bovendien verkoopt de Oekrane een deel van de stroom die in kerncentrales opgewekt wordt, zelf voor harde valuta aan het buitenland.

Deze week hebben de Wereldbank en het Internationale bureau voor Atoomenergie (IAEA) een studie uitgegeven waarin bepleit wordt om alle "gevaarlijke' kerncentrales in Oost-Europa en de ex-Sovjet-Unie stil te leggen. Dat zou goedkoper zijn dan om ze te moderniseren. Het gaat om 25 kerncentrales van het type-RMBK (Tsjernobyl) en WVER in zes landen, waaronder de Oekrane. De kosten van stillegging worden op 18 miljard dollar geschat, van modernisering op 24 miljard.

De hongerstakers voor het parlementsgebouw in Kiev, met hun communistische herinneringsmedailles voor hun heldhaftige werk bij de rampbestrijding opgespeld, hebben heel bescheiden wensen. Ze eisen slechts genoegdoening en aandacht. Volgende week, als hun vakantie erop zit, gaan ze weer aan het werk.