MCNAMARA

Promise and Power. The life and times of Robert McNamara door Deborah Shapley 734 blz., gell., Little, Brown & Company 1993, f 58,45 ISBN 0 316 78280 7

Toen Robert McNamara in 1961 als minister van defensie van president John F. Kennedy aantrad, was hij een onbeschreven blad. Wel stond hij bekend als een koele rationalist die makkelijk complexe problemen kon oplossen, een eigenschap die hem van dienst kon zijn in stormachtige internationale politiek die het begin van de jaren zestig kenmerkte.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog had MacNamara gediend bij de Amerikaanse luchtmacht waar hij met een handjevol "whiz kids' de aard en omvang van de voor de oorlogvoering benodigde luchtvloot berekende. In 1945 maakte hij de overstap naar de zieltogende Ford Motor Company en daar maakte hij pijlsnel carrière. In 1960 werd hij op 44-jarige leeftijd president-directeur. Dat bleef hij slechts 34 dagen. Op 20 januari 1961 werd McNamara als minister beëdigd.

Op het moment van zijn benoeming waren dat de militaire krachtsverhoudingen tussen de Sovjet-Unie en de Verenigde Staten fundamenteel aan het veranderen door de ontwikkeling van de intercontinentale Sovjet-raketten. McNamara voerde al snel vergaande veranderingen in de militaire strategie van de VS door. Hij deed de strategie van de massale vergelding in de ban en koos voor de strategie van het "aangepaste antwoord'. Zo zou de Sovjet-Unie bij gebruik van geweld in onzekerheid verkeren over de aard en omvang van het antwoord van de Westerse bondgenoten. Daarmee legde McNamara de grondslag voor de wederzijds verzekerde afschrikking, die de supermachten tot behoedzaamheid heeft gedwongen. McNamara's bedoeling was stabiliteit in de betrekkingen tussen Oost en West tot stand te brengen en daarin is hij onmiskenbaar geslaagd. In het enige tijd geleden verschenen Promise and Power. The Life and Times of Robert McNamara door Deborah Shapley, blijkt dat hij daarop met trots terugkijkt.

Toch bracht de wederzijds verzekerde afschrikking nieuwe problemen met zich mee. Het nieuwe strategische concept van McNamara leidde tot een ongekende wapenwedloop op conventioneel en strategisch-nucleair gebied. Omdat die ontwikkeling paste in het strategische denken van McNamara, werd ze door hem aanvankelijk van harte toegejuicht. Vanaf de jaren tachtig keerde McNamara zich echter steeds meer tegen de ongebreidelde bewapening. Terugblikkend, erkent McNamara nu dat bepaalde door hem genomen beslissingen hebben geleid tot volstrekt onbedoelde effecten.

Op meer gebieden is McNamara slachtoffer geworden van zijn eigen "number games'. Dat geldt in het bijzonder voor de Vietnam-oorlog. Aanvankelijk was ook hij ervan overtuigd dat de Sovjet-Unie het vrije Westen in Vietnam op de proef stelde en dat de communistische domino-strategie een realiteit was. Met enkele honderden Amerikaanse militaire adviseurs zou het Zuidvietnamese bewind echter de Vietcong eronder kunnen krijgen, berekenden de deskundigen. Voor een succesvol einde van de strijd bleken echter steeds meer Amerikaanse militairen in Zuid-Vietnam nodig en zo nam onafwendbaar de militaire betrokkenheid bij het conflict toe. McNamara liet zich meeslepen door de als ultramodern beschouwde computerberekeningen die met ongekende precisie de duur van het conflict en het benodigde aantal Amerikaanse soldaten voorrekenden.

In de loop van 1967 veranderde McNamara van mening nadat steeds meer twijfels hem bekropen hadden. Naar buiten toe liet hij weten nog steeds in een overwinning te geloven, maar verzoeken om meer Amerikaanse militairen naar Vietnam te sturen, legde hij naast zich neer. In het Pentagon steeg de spanning tussen McNamara en de militaire top en in het Witte Huis werd hij steeds meer als een dwarsligger gezien. Zijn vertrek als minister kwam toch nog snel en onverwacht. McNamara las in de krant dat president Johnson hem voorgedragen had als president van de wereldbank.

Bijna de helft van deze biografie is ingeruimd om de rol van McNamara in de Vietnam-oorlog te ontrafelen. Na zijn vertrek als minister van Defensie heeft de nu 77-jarige McNamara daarover nauwelijks willen spreken. Toch is zijn biografe erin geslaagd een vrij compleet beeld te schetsen van het succes en de fouten van McNamara in zijn Pentagon-periode. Hierbij staat zijn management-stijl centraal. Met zijn koele, rationele berekeningen slaagde hij er meestal in zijn gelijk te krijgen, maar dezelfde koele rationaliteit bleek ook fnuikend: hij miste elk politiek gevoel.