Glazen ijsschotsen op Rembrandtplein

Tentoonstelling: Opgeruimd staat scheef: een combinatiegebouw van Ben van Berkel voor het Rembrandtplein. T/m 17 juli in de Arcam Galerie, Waterlooplein 213, Amsterdam, di t/m za 13-17u.

Rembrandt moet alweer verhuizen. Sinds hij met zijn standbeeld in 1852 naamgever werd van het Rembrandtplein in Amsterdam - vroeger marktplaats, nu plantsoen - is hij als een schaakstuk over het bord van het plein geschoven. Deze nieuwste verplaatsing, naar een plek in de as van de Reguliersdwarsstraat, is een voorstel van de Amsterdamse architect Ben van Berkel. In opdracht van het Amsterdamse Fonds voor de Kunst heeft hij een glazen "combinatiegebouw' ontworpen en meteen daarbij een heel nieuwe inrichting van het plein voorgesteld. Zijn ontwerp vult nu samen met een daarop genspireerd "object' van Pim Köther en Ton Salman, de kleine ruimte van de Arcam Galerie.

In het combinatiegebouw worden veel uiteenlopende functies samengebracht: balies van de VVV, het Gemeentevervoerbedrijf, een kiosk, openbare toiletten, een trafohuisje van het GEB, telefooncellen, een wand met automaten (van postzegels tot en met condooms en schone spuiten) en een café. Over deze aaneenschakeling van ruimtes en voorzieningen heen staat een glazen doos in Van Berkels gematigd-deconstructivistische vormgeving van schuivende ijsschotsen, met aan de gevel een lichtkrant. Het langwerpige gebouw staat schuin op het plein, half op een nieuw driehoekig plein, met een licht hellend talud van gras en twee looplijnen diagonaal over het plein.

Het idee om een aantal functies in één mooi ontworpen gebouw te bundelen is overigens al oud: al sinds 1921 staat er een combinatie-gebouw op het Rembrandtplein. In datzelfde jaar werd op het Leidseplein een combinatie gebouwd van een "passagepunt' voor de KLM en een wachtkamer voor de trams, en in 1928 nam Berlage er twee op in zijn inrichtign van het Mercatorplein.

Het is nog maar zeer de vraag of het combinatiegebouw het ondanks alle voorbeelden uit het verleden, werkelijkheid zal worden. Een definitief ontwerp is dit zeker niet, aldus Arcam-directeur Maarten Kloos, wel “een stimulerende verbeelding van een onderzoek naar nieuwe mogelijkheden voor de inrichting van de openbare ruimte”. Ondertussen werkt de gemeente verder aan het plan om na de Damrak, ook op het Rokin op te sieren met modieuze turquoise paaltjes en straatlantaarns. Tegelijkertijd vermenigvuldigen zich de historisch aandoende donkergroene zuilen waarin zichzelf reinigende toiletten schuil gaan. Van een eenduidig beleid voor het Amsterdamse straatmeubilair is nog geen sprake.