ER ZIT NOOIT EEN CHINESE BEDELAAR IN DE SUBWAY

New York, 26 juni. "Ik ben wel eens in Middelburg geweest", zegt Albert. "Mijn oom heeft daar al twintig jaar een restaurant." Albert komt uit Hong Kong en woont al jaren in de Verenigde Staten. Hij werkt als concierge in Chinatown maar hij woont in New Jersey. "In Chinatown wonen vooral Chinezen van het vasteland die geen Engels spreken. Ze kunnen nergens anders naartoe. Chinezen die kunnen kiezen gaan in Queens wonen, in het iets rijkere en kleinere Chinatown daar, of gewoon elders in de stad." Slechts een klein deel van de Chinatownbewoners komt uit Hong Kong en Taiwan. Ze lijken een beetje neer te kijken op hun communistische broeders, ongeveer zoals de voormalige Westduitsers naar de Ossies kijken.

Onze nieuwe woning is op Broadway aan de rand van Chinatown. Het appartementengebouw waar wij huren is vijfentwintig verdiepingen hoog. Eigenaar is een casino in Hong Kong dat zijn overschot aan contanten kwijt moest. Omdat de Amerikaanse markt voor onroerend goed vijf jaar geleden een bloeiperiode kende, kwam het geld hier terecht. Toen het gebouw er stond, in 1990, was de markt al aan het inzakken en de verkoop van de appartementen stagneerde. Een deel ervan is wel verkocht aan zakenmensen uit Hong Kong die in verband met de aansluiting van Hong Kong bij China in 1997 een uitwijkmogelijkheid zochten. Andere appartementen worden verhuurd of staan nog leeg. Geen verrassing, want de vraagprijs voor bijvoorbeeld een tweekamerappartement op de dertiende verdieping is 305.000 dollar.

Dar kunnen de Chinezen die op de straathoeken dumplings en andere lekkernijen uit hun karretjes bereiden zich niet veroorloven. Het gros van hen spreekt alleen Chinees maar kan een Engelse bestelling begrijpen en het bedrag noemen. Ook weten zij het nummer van hun vergunning in het Engels. Ze zijn arm. Daarom wonen ze met velen in te kleine appartementen. De telefoonmonteur die een aansluiting verzorgt begint ongevraagd te vertellen wat een rommeltje het is in veel van de huizen in de wijk. "Ze breken de boel af", zegt ze over sommige van haar klanten.

Kwaadsprekerij? Misschien. De Chinezen zijn vriendelijk, behulpzaam en misdaadcijfers van Chinatown zijn opvallend veel lager in vergelijking met andere Newyorkse buurten. De mensen die hier wonen zijn, als ze geen boodschappen doen om lekker te eten, aan het werk. Het leven speelt zich veelal op straat af, maar nog nooit heb ik in de subway een Chinese bedelaar gezien.

In Chinatown, New York, wonen meer dan 150.000 Chinezen. Het is de grootste Chinese gemeenschap buiten Azie. Via San Francisco, dat ook een groot Chinatown heeft, trokken de Chinezen sinds het eind van de vorige eeuw naar het noordoosten. Tientallen jaren was het een kleine enclave op Manhattan maar de jaren zestig gaven een explosieve groei te zien. Nu komen Newyorkers naar Chinatown om lekker te eten en goedkope elektronica te kopen op Canal Street.

De Chinezen hebben voor een deel de zogeheten sweatshops overgenomen van Oosteuropese immigranten. Het zijn slecht geventileerde ruimtes waar tientallen Chinezen en andere goedkope arbeidskrachten kleding maken. In de stegen van Chinatown staan vrachtwagens de hele dag door te laden en te lossen. 's Avonds liggen er tientallen samengebonden kartonrollen aan de stoeprand van Broadway.

Op een van de drukste straathoeken in New York, Broadway en Canal Street, zette de politie onlangs met veel vertoon het verkeer stil. Het was zondag, vroeg in de middag, en alles kwam tot stilstand. Winkelende voetgangers die langs de Chinese winkels en stalletjes schuifelden, keken nieuwsgierig op en bleven staan. Even later gingen acht bussen vol Chinezen de hoek om van Canal naar Broadway. De chauffeurs, bijna allemaal zwart, hadden mondbeschermers om. De raampjes stonden open en de passagiers zwaaiden, sommigen riepen wat. Op de trottoirs keken de Chinese handelaars verstoord op of riepen wat terug. De televisie meldde die avond dat er die nacht een schip, de Golden Venture, met honderden Chinezen was vastgelopen op een zandbank voor de kust van New York.

Albert zegt dat een groot deel van de aangespoelden in de restaurants werkt. "Ze wassen af en maken de boel schoon maar ze krijgen natuurlijk heel weinig betaald." Albert houdt zoals alle Chinezen van lekker eten. Volgens hem zijn de beste Chinese restaurants niet in New York maar in Hong Kong te vinden. "Dat zijn de echte chefs", zegt hij stellig. In Chinatown zijn ook wel goede restaurants maar het is toch minder dan Hong Kong.

Op de vraag hoe het eten in Middelburg is, begint Albert te lachen. "Mijn oom was in Hong Kong alleen maar een ober. Hij kon helemaal niet komen maar in Nederland denken jullie natuurlijk dat het fantastisch Chinees eten is wat hij bereidt." Een andere Chinees, Bing, eveneens afkomstig uit Hong Kong, valt hem bij. Hij heeft toen hij in Frankrijk studeerde, een zomer lang in een Chinees restaurant in Den Haag gewerkt. "In Nederland wordt geen Chinees gegeten! Alles gaat met nasi en bami en andere Indonesische gerechten. Dat heeft niets met de Chinese keuken te maken.

    • Lucas Ligtenberg