Vrijdag 25; Transnationalisme

Achille Bonito Oliva heeft de wereld rondgevlogen om te vertellen wat hem als directeur van de Biennale van Venetië 1993 voor ogen stond. Onder zijn leiding konden we de beste aflevering verwachten die er tot nu toe is gehouden. Een Biennale die reageert op de heersende politieke onrust, op het etnisch geweld rond de Balkan en de erupties van nationalistisch wangedrag.

Onder de noemer Transnationalisme zou Oliva in Venetië demonstreren dat kunstenaars zich van nature niets van landsgrenzen aantrekken. Ze reizen de globe rond, treffen elkaar graag in de vreemdste oorden of verlaten hun geboorteland voorgoed om in een ander werelddeel hun heil te zoeken. Nationaliteit is een futiliteit voor deze "nomaden', zoals hij kunstenaars pleegt te noemen.

De hele opzet van de Biennale staat echter haaks op het thema dat Oliva met zoveel stelligheid lanceerde. Elk land zet in zijn eigen paviljoen zijn beste beentje voor. Landsgrenzen worden zo niet overschreden, maar benadrukt.

Dat neemt niet weg dat het op de Biennale van oudsher ook zweemt naar kosmopolitisme, zo men wil transnationalisme. Kenners en liefhebbers van beeldende kunst uit vele landen grijpen hun kans om met name op de Aperto, de presentatie van jonge kunstenaars, inzicht te krijgen in de huidige stand van zaken. Kunstenaars die meer of minder gelijkgestemden alleen uit internationale tijdschriften kennen, lopen elkaar hier met gemak tegen het lijf. De officieuze opening in de vorm van drie zogenaamde persdagen heet een terugkerend feest te zijn voor vrienden en bekenden uit alle hoeken van de beeldende kunst-wereld.

Dat de chaotische organisatie van de Biennale van oudsher veel te wensen over laat, neemt de bezoeker op de koop toe. Maar dat nu het Italiaans tot voertaal blijkt verheven, is meer dan onpraktisch. Veel titels van kunstwerken zijn alleen in het Italiaans gesteld, de overzichtscatalogus van de wereldtentoonstelling is voor ruim honderdvijftig gulden alleen in het Italiaans verkrijgbaar en de boekwinkel is voor 98 procent bevoorraad met Italiaanse kunstboeken. Het internationale tijdschrift Flash Art besefte dat het Engels toch nèt iets transnationaler is dan het Italiaans, en bracht snel een beknopte Engelstalige publikatie met onder meer kunstenaars-biografieën uit. De organisatoren van de Biennale lieten het kraampje van dit blad uit concurrentie-overwegingen echter al op de tweede Biennale-dag van het terrein verwijderen. Aan transnationalisme zijn kennelijk ook grenzen.