RTL5 verhoogt druk op publieke bestel

DEN HAAG, 25 JUNI. Dat de komst van RTL5 misschien wel een blessing in disguise is voor het Nederlandse publieke omroepbestel, wilde NOS-voorzitter Max de Jong niet openlijk met zoveel woorden erkennen. Maar de kans de omroepen nog eens te manen nu toch echt snel werk te maken van de broodnodige samenwerking per net, liet hij zich niet ontglippen.

Want met dat moeizaam overeengekomen wondermiddel tegen de teloorgang van het vaderlandse omroepbestel wil het nog niet lukken. Slechts op het eerste net beginnen zich de contouren af te tekenen van een organisatie waarin NCRV, KRO en AVRO wellicht ooit geheel zullen opgaan, met behoud van identiteit. Wellicht, omdat de KRO een aantal maanden geleden duidelijk maakte er eigenlijk helemaal niets voor te voelen de eigen identiteit ondergeschikt te maken aan een "net-identiteit', waarvoor De Jong hartstochtelijk pleit.

Op het tweede net worstelen TROS en Veronica met de Evangelische Omroep waarmee ze eigenlijk helemaal niet willen samenwonen en waartegen ze zich dan ook met alle middelen verzetten. En op het derde net wacht men op de behandeling van het wetsvoorstel van d'Ancona, dat de splitsing van de NOS regelt in een gezamenlijk gedeelte - van alle omroepen -, en een gedeelte dat nauw met alleen VARA en VPRO gaat werken.

Het wetsvoorstel regelt veel meer, zoals een tienjarige concessie voor de omroepen. Maar die krijgen ze alleen als ze samenwerken: met elkaar in één gebouw, faciliteiten delen, samen programma's maken.

Van die eis ligt men in Hilversum niet echt wakker. Eerst mag d'Ancona het wetsvoorstel ongewijzigd door het parlement zien te krijgen en verder heeft de minister allang duidelijk gemaakt dat dit bestel haar een lief ding waard is. En tot voor kort lag de markt er redelijk stabiel bij met slechts één concurrent, die zijn plaatsje gevonden leek te hebben.

De lancering van RTL5 verandert dit radicaal. Het nieuwe commerciële station mag worden beschouwd als een regelrechte aanval op het publieke bestel met maar één doel: kijkers en reclamegeld weghalen. En de Luxemburgse zakenlieden spelen het handig, met een fabuleus gevoel voor timing. Want niemand had de komst van het al lang besproken RTL5 verwacht in deze heersende, barre economische tijden.

De topmannen van RTL gaven bij de presentatie van het station toe dat eigenlijk pas in 1996 een nieuw station met reclamegelden gefinancierd kan worden. Dat nu toch met RTL5 is begonnen lag aan de vraag uit de adverteerdersmarkt. Maar volgens de STER stokt die markt, in weerwil van alle prognoses over een groei van de totale bestedingen.

Naast de doelstelling de inkomsten op korte termijn te vergroten door de meer koopkrachtige kijker binnen te halen die minder last heeft van recessie, zijn er nog andere, strategische redenen om met RTL5 te beginnen. Want, zo willen hardnekkige geruchten, er zouden kapers op de kust zijn met gedegen plannen voor een Nederlandse commerciële omroep en met garanties van kapitaalkrachtige financiers. Voor het moment van lancering zou worden gewacht op gunstige economische omstandigheden. Dat is begrijpelijk. De Luxemburgse zakenlieden maakten eergisteren duidelijk dat ze nooit met RTL5 zouden zijn begonnen als ze niet RTL4 al standvastig in de markt hadden geplaatst. RTL5 kost geen honderden miljoen zoals een nagelnieuw station, maar slechts wat betaalt moet worden voor transponder 64 van de Astra-satelliet, 40 extra arbeidskrachten, rechten voor aangekochte programma's en wat extra decorstukken.

Omdat RTL5 absoluut niet ten koste mag gaan van RTL4, zal in eerste instantie het publieke bestel door de Luxemburgers op de korrel worden genomen en ze hadden er geen beter moment voor kunnen kiezen, met alle goede voornemens in Hilversum. Want het duurt nog jaren voordat het stof van alle reorganisaties in het publieke bestel is neergedwarreld en men zich volledig aan zijn taak marktaandeel te behouden (!) kan wijden. Het zo vroeg mogelijk marktaandeel afpakken van een onrustig en zich hervormend publieke bestel is dus een andere belangrijke reden voor de lancering van RTL5.

En natuurlijk groeit de reclamemarkt de komende jaren, maar nooit genoeg om RTL4 en 5, het publieke bestel, een eventuele derde commerciële omroep en wat er nog verder komt aan commerciële stations via een nog te lanceren satelliet, welvarend te houden.

Vooralsnog moet RTL5 zich bewijzen. Er moeten programma's komen voor de doelgroepen die zijn gedefinieerd, er moeten kijkers worden aangetrokken en adverteerders en er moeten contracten worden afgesloten met de kabelexploitanten voor het doorgeven van het station. Dat kost tijd, maar daaraan heeft RTL5 voorlopig geen gebrek.

    • Zeger Luyendijk