Moederdag

Het is moederdag vandaag. Het straatbeeld van Toronto wordt beheerst door reclameslogans: “Geef mama een mooi cadeau!” Ik kom op straat een Chinese vriend tegen “Heb je je moeder al gebeld,” vraag ik. Hij schudt zijn hoofd. “Chinese moeders doen niet aan moederdag.” Ik zeg: “Jij hebt tenminste nog een moeder. Ik heb niet eens meer de kans om haar gedag te zeggen.” Hij zwijgt even en zegt dan: “Toch is het beter om maar niet te bellen. Mijn moeder begint altijd te huilen als ze mijn stem hoort. Eén telefoontje van mij en ze is dagenlang uit haar doen.”

Ach ja. Toen mijn moeder nog leefde, ging het ook zo. Op 11 mei was het drie jaar geleden dat ze overleed. Voor mij is moederdag een dag van rouw. Met onbestemd gemoed loop ik over straat. Tegen de avond kom ik bij het stadhuis, waar zich zojuist een groep mensen met kaarsen in de hand verzameld heeft. Een vrouw spreekt hen toe. Ik versta haar taal niet, maar ik herinner me hoe ik twee jaar geleden op dezelfde plek gedichten voordroeg, ter herdenking van het bloedbad van de vierde juni. Toen waren er tweeduizend aanwezigen. Drie jaar geleden waren er achtduizend. Vorig jaar, naar men zegt, nog maar een stuk of duizend. De meeste Chinese vrienden die ik in Toronto had, zijn inmiddels allang terug naar China om hun geluk te beproeven in de handel.

Plots zegt de spreekster in het Engels: “Het is vandaag moederdag. Wij als overlevenden mogen niet vergeten dat de moeders in ons land nog steeds de verschrikkingen van de oorlog ondergaan.” Het blijkt te gaan om een bijeenkomst van Kroatische immigranten: christenen en moslims, behorend tot verschillende bevolkingsgroepen, maar verenigd in de overtuiging dat Kroatië hun aller vaderland is. Om beurten nemen ze het woord. De een veroordeelt het oorlogsgeweld en eist dat de Canadese regering concrete actie onderneemt, zoals het verkopen van wapens, om het lijdende Bosnië te helpen. Een ander kritiseert de Canadese premier Mulroney voor zijn verzet tegen de Amerikaanse plannen om troepen naar Bosnië te sturen: “Als ze jouw zoon zijn geslachtsorgaan zouden afhakken, en je dochter zouden verkrachten, zou je dan ook tegen zijn? In Godsnaam...”

“Wat nou God?”, roept een vrouw die achteraan staat, “wie geeft jullie het recht om in Gods naam te spreken?” Ze blijft net zolang schreeuwen tot de politie haar weet te kalmeren. Dan begint een zwarte man iets te roepen, maar niemand verstaat hem. Dit kleine intermezzo doet me denken aan een Canadese journaliste van Japanse afkomst. Vijf jaar geleden is ze naar Canada geëmigreerd, omdat ze een hekel aan Japan heeft. Ze is heel spontaan en intelligent. Ooit had ik een heel geanimeerd gesprek met haar. Maar toen ik haar vroeg naar haar mening over de Japanse invasie van China tijdens de Tweede Wereldoorlog, stond ik versteld van haar antwoord. Ten eerste was Mantsjoerije niet van China, dus was er voor 1937 in Mantsjoerije alleen sprake van Japanse immigratie, en niet van een invasie. Ten tweede was het bloedbad dat het Japanse leger in Nanjing aanrichtte een eenmalig incident. De Japanse soldaten gedroegen zich daar abnormaal, op een wijze die niet strookte met de Japanse militaire eer. Het was zeker niet hun gebruikelijke gedrag. Ten derde kon je Japan niet in een adem noemen met Nazi-Duitsland. Hitler trachtte systematisch de joden uit te roeien, terwijl de Japanse regering op geen enkel moment van plan was om zoiets met de Chinezen te doen, maar juist ernaar streefde om heel Azië welvaart te brengen. Ze vertelde ook nog dat ze zelf een keer in China was geweest (ze spreekt Chinees), waar ze op een trein van alle honderd inzittenden van de wagon om beurten te horen had gekregen dat "jullie Japanners de zoon van de zus van de oom van de moeder van mijn moeder' vermoord hadden. Het enige wat ze gezegd had was: “Ik ben geboren in 1963, ik heb geen enkele historische verantwoordelijkheid!”

Het wordt donker. De Kroaten houden nog steeds hun kaarsen in de lucht. Niemand die hen nog stoort, niemand die zich nog bij hen voegt. Moederdag betekent voor ieder mens iets anders. Maar in het licht van hun kaarsen zie ik de ware betekenis van Moederdag. Dat ene woord, dat voortdurend wordt bevestigd door Kerstmis, Pasen, Valentijnsdag en al die andere feestdagen: liefde. Een woord dat de mensen zo hard nodig hebben, maar zo moeilijk waar weten te maken.

    • Duoduo