GEEN MELTING POT MAAR EEN BOUILLABAISSE; Pop-odyssees door de Verenigde Staten

Mick Brown: American Heartbeat - Travels from Woodstock to San Jose by Song Title. Uitg. Michael Joseph, 246 blz. Prijs f 58,80 (geb.).

Andy Bull: Coast to Coast - A Rock Fan's U.S. Tour. Uitg. Black Swan, 285 blz. Prijs f 26,50.

A.M. Nolan: Rock 'n' Roll Road Trip - The Ultimate Guide to the Sites, the Shrines and the Legends Across America. Uitg. Pharos Books, 229 blz. Prijs f 33,60.

Het idee is even simpel als uitnodigend: maak een reis door Amerika met je favoriete popsongs als wegwijzer, en schrijf er een boek over. Routes genoeg, want er is geen zichzelf respecterende amerikaanse artiest die niet ten minste een liedje aan de geografie van de Verenigde Staten heeft gewijd. Sommige songwriters lijken zelfs een carriere als toeroperator te zijn misgelopen. Zo zou een Grand Tour aan de hand van de teksten van Chuck Berry of Bruce Springsteen al gauw vele maanden in beslag nemen, en brengen de songtitels van Randy Newman de reizende fan probleemloos twee keer van kust naar kust (Baltimore - Dayton, Ohio - L.A. - New Orleans - Birmingham - Miami).

Hoe voor de hand liggend het idee van een pop-odyssee ook is, het heeft verbazingwekkend lang geduurd voordat iemand werkelijk met zijn cassettebandjes in de auto stapte en systematisch verslag deed van zijn omzwervingen. Maar onlangs verschenen in engeland twee van dit soort boeken tegelijkertijd: American Heartbeat van de Londense journalist Mick Brown, en Coast to Coast van Independent-redacteur Andy Bull.

Mick Brown baseerde zijn reis op elf titels uit de geschiedenis van de populaire muziek (van blues en country tot jazz en rock 'n' roll). Hij reed en vloog van Milwaukee naar Tulsa, van Memphis naar St. Louis, van Baltimore naar Nashville - en in iedere stad onderzocht hij of de sfeer van zijn favoriete nummers er nog terug te vinden was. Het levert ontluisterende portretten op. In Chattanooga blijkt het oude station van de "Choo-Choo" te zijn verbouwd tot een protserig hotel, "een monument voor de amerikaanse neiging om mythen in kitsch te veranderen." In Woodstock kost het grote moeite om het festivalterrein terug te vinden - het ligt dan ook 90 (!) kilometer ten zuidoosten van het stadje. En in Memphis is de beroemde Beale Street, waar B.B. King en Elvis Presley hun inspiratie vonden, inmiddels verworden tot "het Disneyland van de blues."

Gokpaleizen

Brown houdt van zijpaden. In de meeste hoofdstukken van zijn boek is de gekozen song niet meer dan het beginpunt voor een reportage over de betreffende stad, waarbij de sociaal-politieke situatie beduidend meer aandacht krijgt dan de muziekgeschiedenis. Soms blijkt de titel van een liedje door de moderne tijd ingehaald. Neem "What's Made Milwaukee Famous", een hit voor Jerry Lee Lewis uit de tijd dat bier nog het bekendste exportprodukt van Wisconsin was. Bier wordt nog steeds serieus genomen in Milwaukee, schrijft Brown, maar inmiddels is de stad aan het Michigan-meer vooral beroemd door de enorme gokpaleizen die in de jaren tachtig - na een uitspraak van het Hooggerechtshof - legaal mochten worden opgezet door Indiaanse stammen die zich beriepen op verdragsbepalingen uit de negentiende eeuw.

Browns journalistieke aanpak maakt van American Heartbeat meer dan een gewoon reisboek. Wie het uitleest weet dingen over de VS die je niet dagelijks in kranten of songteksten tegenkomt. Of het nu gaat om een ghetto voor welgestelde bejaarden in Phoenix ("the Active Adult Community") of om het "Tortilla Curtain" dat de Amerikaanse grenswacht tevergeefs bij El Paso probeert op te trekken, Amerika blijkt uit allerlei gekke stukjes te bestaan. Brown maakt dan ook korte metten met het idee van de melting pot. Amerika, concludeert hij, is een bouillabaisse: "lots of small pieces floating in the same pot, but each quite separate and distinct from the other."

Coast to Coast van Andy Bull is minder verrassend dan de songtitelreis van Mick Brown. Maar wie wil weten wat voor sporen de rock 'n' roll in het Amerikaanse landschap heeft achtergelaten, kan beter bij Bull te raden gaan. Zijn "rock fan's U.S. tour" begint in Athens, Georgia - waar de sterren van de groep R.E.M. zich nog dagelijks tussen burgers en studenten mengen, en voert via onder meer Memphis, Los Angeles, Detroit en New York naar het Montreal van Leonard Cohen. Bull heeft een duidelijk programma: hij wil in contact komen met de plaatsen en mensen die een rol spelen in het werk van zijn favoriete artiesten, en hij wil zoveel mogelijk over wegen rijden die in beroemde liedjes zijn bezongen. En zo komt hij langs het Chelsea Hotel en het hoofdkwartier van de Motown-sound, ontmoet hij Buddy Holly's Peggie Sue en de discipelen van Elvis, en volgt hij Bob Dylan's Highway 61 en de inmiddels in onbruik geraakte Route 66.

Coast to Coast begint stroef en teleurstellend. In de eerste vier hoofdstukjes lijkt de lezer opgescheept te worden met een leeghoofdige popfan die de afgezaagdste plaatsen bezoekt (Graceland, Nashville) en bovendien denkt dat hij zelf net zo interessant als zijn onderwerpen is. Maar gaandeweg wordt de stijl humoristischer en minder getapt, en weet Bull de juiste balans tussen reisverslag en persoonlijke road novel te vinden. Het eerste hoogtepunt is zijn bezoek aan het huis van Chuck Berry in de buurt van St. Louis in een halfdonkere gang schudt Bull de bewoner de hand, maar is het wel Chuck Berry?; daarna volgen nog mooie reportages over het hippiedom in San Francisco en de snelle verloedering van Detroit.

Net als Mick Brown is Andy Bull geen liefhebber van rap, grunge of de muziek van Prince. Hij is een archeoloog en laat moderne muziekcentra als South Central L.A., Seattle en Minneapolis links liggen. Wie wil genieten van Coast to Coast moet dan ook de smaak van Bull delen. Voor alle andere popliefhebbers is er nog altijd de mogelijkheid om zelf een route uit te stippelen. toevallig ligt de ideale gids voor dat doel net een paar maanden in de winkel: A.M. Nolans rock 'n' Roll Road Trip, waarin enkele honderden Amerikaanse popmonumenten - clubs, studio's, geboortehuizen, grafstenen - geografisch zijn gerangschikt en van commentaar voorzien. Verplichte inhoud voor het handschoenenkastje van iedere automobilist tussen Highway 1 en de New Jersey Turnpike.

    • Pieter Steinz