Een nieuwe overheid

DE THEORIE, OOK wel de droom is een radicaal gereorganiseerde rijksoverheid.

Kleine kerndepartementen voor het beleid, verzelfstandigde danwel geprivatiseerde diensten voor de uitvoering en "superministers' met dienovereenkomstige bevoegdheden om de verkokering tegen te gaan. Kan het nog mooier? Nauwelijks. De rapportage van de commissie-Wiegel over de mogelijkheden om het functioneren van de rijksdienst te verbeteren waarin dit ideaalpakket wordt gepresenteerd, is gisteren in het Haagse politieke circuit dan ook zeer gunstig ontvangen. Zolang het slechts op papier staat, heeft iedereen er vrede mee. Minder ambtenaren; als de kiezer geen direct betrokkene is, doet zo'n leuze het altijd goed.

Maar dan de praktijk, zoals deze zich gisteren elders in het gebouw van de Tweede Kamer afspeelde. Ofwel, de in velerlei opzichten miezerige discussie om het aantal ambtenaren nog dit jaar met duizend extra te verminderen. Aan de ene kant is er minister Dales, die met haar halsstarrige houding de indruk wekt dat niets meer kan en de overheid is uitgereorganiseerd. Daartegenover staat dan de CDA-fractie, die met haar kwantitatieve eis de nieuwe overheid gelijk lijkt te stellen met duizend ambtenaren minder. Toch is dit het niveau waarop de discussie over de rijksdienst al sinds jaar en dag wordt gevoerd. Als het er op aan komt wordt gekozen voor de dunschiller, met als resultaat een hooguit wat kleinere maar nauwelijks meer effectieve overheid.

HET RAPPORT-WIEGEL is de zoveelste poging om tot een fundamentele aanpak te komen. Wie nog iets nieuws wil toevoegen aan de discussie over de reorganisatie van de rijksdienst moet van zeer goeden huize komen. Alles is al eens beschreven en geanalyseerd. Verkokering, overbodigheid en trage besluitvorming zijn het telkens terugkerende probleem. De aanbevelingen kunnen na ruim twee decennia waarin talloze studies zijn verschenen nauwelijks meer orgineel zijn. Het nieuws van de commissie-Wiegel is dan ook dat een eerder gesuggereerde oplossing niet de oplossing is. Zo draait de carrousel verder, tot het volgende rapport.

Hopelijk is het een te cynische kijk op de zaak. Toegegeven moet worden dat het klimaat voor verandering bij de betrokkenen meer dan ooit aanwezig is. De aanbevelingen van de commissie-Wiegel sluiten - het zal geen toeval zijn - wonderwel aan bij de rapportage van de secretarissen-generaal die twee maanden geleden is verschenen. Het in het rapport van Wiegel opgenomen stappenplan waarin de voor de reorganisatie noodzakelijke maatregelen voor twee kabinetsperiodes nauwkeurig staan aangegeven, kan integraal in een nieuw regeerakkoord worden opgenomen. Maar hoeveel zand zal er tussentijds in de machine worden gestrooid. De generaals mogen dan nog zo gemotiveerd zijn, zij alleen kunnen de oorlog niet winnen als hun soldaten andere belangen hebben. Anders gezegd: het is zeer twijfelachtig of de voor de rijksdienst in zijn totaliteit verlammende departementale stammenstrijd wel met een stappenplan kan worden beëindigd. Want geleidelijkheid op dit terrein is een uitnodiging voor massaal vluchtgedrag.

Kortom, een verdienstelijk rapport, maar de vraag blijft of een stappenplan alleen de gewenste energie produceert om het schip van wal te duwen.