De kennis van de boer

Lang geleden, vorige week om precies te zijn, stond er in De Groene een treffend stukje van Theodor Holman, waarin hij de oude stelling verdedigde dat vroeger alles beter was. The Beatles maakten mooiere muziek dan Prince, Marilyn Monroe was heel wat aantrekkelijker dan Madonna, de toneelstukken van Shakespeare zijn nog steeds niet verbeterd, op de oude HBS leerde je meer dan op het Atheneum, om Cees de Lange viel harder te lachen dan om Youp van 't Hek en als het om Nederlandse schrijvers gaat, moet je nog altijd zijn bij degenen die voor de oorlog zijn geboren.

Het idee dat vroeger alles beter was, zit al vroeg in de mens. Ik vermoed dat het zich in het brein nestelt, zodra het lichaam geslachtsrijp is geworden. Het vermogen om een nieuwe generatie voort te brengen, maakt conservatief. Daarom kan een revolutie pas slagen, als ze geleid wordt door bejaarden die de ambitie hebben opgegeven om zich voort te planten.

Veel van wat Holman aanvoert, heeft betrekking op de smaak. “Kip smaakte vroeger naar kip, zoals een aardbei vroeger naar aardbei smaakte”, schrijft hij, “En tomaat smaakte niet naar water”. Dat heb ik zelf ook altijd gedacht, en niet alleen over kip, aardbeien en tomaten. De smaak van drop bijvoorbeeld is niet meer wat hij geweest is. Drop is er tegenwoordig in allerlei variaties, maar die echte onvervalste Hak-drop waaraan je tot misselijk wordens toe verslaafd was, kun je nergens meer krijgen. Of neem de appel. De huidige appel ziet er gaaf en volmaakt uit. Geen vlekje te bekennen. Toch denk ik dikwijls met heimwee aan de onooglijke, wormstekige goudrenet en aan het sterappeltje, dat je met je mouw zo rood kon oppoetsen.

Maar nu lees ik in Intermediair (18/6/93) dat er geen enkele reden is om aan te nemen dat tomaten, appels en aardbeien veertig jaar geleden lekkerder waren dan nu. Integendeel, uit onderzoek blijkt dat eerder het omgekeerde waar is. Zodra een blinde smaaktest wordt uitgevoerd, kunnen mensen het verschil niet meer proeven tussen een industriële kastomaat en een tomaat die zorgzaam is gekweekt op de koude grond. Bij zo'n test legt het sterappeltje het af tegen de moderne appels. Ook met het idee dat de aardbei vroeger meer aardbei was, wordt hardhandig afgerekend. Binnenkort zal de Lambada worden gentroduceerd, een nieuw aardbeienras dat in alle smaaktesten triomfen heeft gevierd.

Als wij de fruittelers mogen geloven wordt onze smaak al lang niet meer geregeerd door conservatisme en nostalgie. Smaak heeft juist de neiging zich te vervelen en zoekt daarom naar nieuwe objecten. Wat de boer kent, daar raakt hij langzaam op uitgekeken. Aardbeien worden saai, als je ze ook in de winter kunt kopen.

Is er eigenlijk wel iets dat vroeger werkelijk beter was?

Als jongen had ik een horloge dat ik twee keer per dag moest opwinden en een maal in de week moest gelijk zetten. Nu heb ik een horloge dat precies gelijk loopt en niet eens opgewonden hoeft te worden. Capablanca was een groot schaker, maar hij zou van Kasparov verliezen. Een student uit 1893 weet veel minder dan een middelbare scholier uit de derde klas Havo. De Franse kazen kun je tegenwoordig bewaren. Marcel Möhring is een beter schrijver dan Van Genderen Stort. Om Buzio kan niemand meer lachen. Marilyn Monroe zou, als zij nog geleefd had, 62 jaar zijn, en daarom een stuk minder aantrekkelijk dan Madonna. Fermat was een groot wiskundige, maar Andrew Wiles zal binnenkort de Laatste Stelling van Fermat bewijzen. Sigmund Freud heeft nooit een patiënt genezen; Ted Troost daarentegen wel. Billy Holiday is pas echt gaan klinken na de invoering van de cd. Namaaksuiker smaakt als echte suiker en is een stuk gezonder. Fanny Blankers-Koen won vier gouden medailles, maar zelfs in haar beste vorm zou ze tegen Nelli Cooman geen kans hebben. Sinds de invoering van het espressoapparaat is de koffie een stuk lekkerder geworden. Dat de mens evolueert naar een steeds meer ontwikkelde soort, zie je toch onmiddellijk als je je Felix Rottenberg voorstelt naast Domela Nieuwenhuis. Voor de oorlog kon je heel veel doen met een tientje, omdat niemand zoveel verdiende. Vroeger waren de tijden zo slecht dat het zin had om over vroeger te spreken.

    • Max Pam