Rekenaars bepalen publiek RTL5

HILVERSUM, 24 JUNI. Eigenlijk is er nog niet veel duidelijk. De RTL4-top, gisteren onwennig gezeten in het decor van het programma "De Vakantieman' van Frits Bom dat op het punt stond te worden opgenomen, deden slechts op een paar punten concrete mededelingen. Er komt een nieuwe zender: RTL5, er is een deel van de adverteerdersmarkt dat RTL4 nu links laat liggen en er zijn veel mannen, jonge mannen, die niet naar de televisie kijken. Althans, niet naar RTL4.

Maar hoe RTL5 er inhoudelijk precies komt uit te zien is nog een raadsel, en dat gaven de verantwoordelijken ook wel een beetje toe. Programma-directeur Bert van der Veer van RTL4 (en sinds gisteren ook van RTL5) verwees in zijn rede voor de in korte tijd opgetrommelde pers enigszins smalend naar “geleerde rekenmeesters” die spreken van een “gat in de markt”, kijkers- en adverteerderspotentieel berekenen, pessimistische scenario's produceren (“frustrated by recession”) en bij wie uiteindelijk een rekenmachine “op groen springt”. De berekeningen leiden in elk geval nooit tot een droombeeld, zei Van der Veer spijtig.

Wat die droombeelden dan wel zijn mocht blijken uit een filmpje met voorbeelden van onafhankelijke, commerciële "kwaliteitszenders': Channel 4 in Engeland, Vox in Duitsland en Fox (van filmproducent Twentieth Century Fox) in de VS. En helaas, zo mooi zal RTL5 niet worden, maakte Van der Veer - weer met spijt - duidelijk. RTL5 gaat geen vernieuwende comedyseries maken zoals Fox, het zal geen intellectuele vergaarbak zijn, zoals Vox, en evenmin “de speelfilmindustrie bevruchten”, zoals Channel 4. “RTL5 is geen "kosten-nog-moeite-gespaarde' onderneming, het is het beste dat we gegeven de omstandigheden kunnen bieden.”

Wat gaat RTL5 dan wel bieden? In ieder geval veel aangekocht materiaal en veel herhaling: Miami Vice (waarvan in Nederland kennelijk nog niet de helft is uitgezonden), Twin Peaks, Murphy Brown (dat van RTL4 naar -5 verhuist), The Bold and the Beautiful, Beverly Hills 90210. Er komt een "miniserie' over het leven van Ernest Hemingway en over Stradivarius en er komen talkshows van Jan Lenferink en Ischa Meijer.

Vooral de laatste moet het intellectuele, hoger opgeleide deel van de natie naar de zender trekken. Later op de avond, want RTL5 wordt opgedeeld in "time-slots' voor drie doelgroepen: jongeren (in de vooravond), jonge mannen en, in de woorden van Van der Veer: “mensen die hebben doorgeleerd”. Deze laatste groep (die “plus-modaal” verdient) zal veel aandacht krijgen. In programma's voor deze categorie kijkers zal een flinke som eigen geld worden gestoken. Maar welke programma's dat precies worden, bleef - op de aangekondigde herhaling van Twin Peaks, expliciet ondergebracht bij "denkende deel van de hersenpan' na - onduidelijk.

De categorie "mannen' was beter gedefinieerd. Mannen, zei Van der Veer, houden van seks op de televisie, maar ook van sport en speelfilms, liefst met Arnold Schwarzenegger. “Mannen willen helden zijn en ben je dat nog als je huilt bij een echtscheidingsprogramma?”

“Volgens mij gaan ze iets heel anders doen”, zei NOS-voorzitter Max de Jong met een glimlach over bovenstaande passage over mannen. De Jong had zich voor commentaar beschikbaar gehouden in het NOS-gebouw elders in Hilversum. Hij was verbaasd dat juist het verscheiden van het Nederland 3 "oude stijl', met een nadruk op culturele programma's en documentaires, de aanleiding voor RTL5 was geweest. “Met seks hebben wij geen enkele ambitie op het derde net. Een zender voor alleen mannen of jongeren was en is Nederland 3 nimmer.”

Door de verhuizing van VPRO en VARA naar Nederland 3 is er voor de adverteerder de zoveelste massazender bijgekomen, verklaarde directeur Frank Eijken van het reclamebureau IP - dat voor RTL de adverteerders binnenhaalt - de komst van RTL5. Kleine adverteerders komen bij een “homogeen aanbod van zenderniveaus” in verdrukking. En dat terwijl het aantal adverteerders de afgelopen vier jaar met 10 procent toenam, de tijd dat naar tv wordt gekeken 16 minuten langer werd en de totale bestedingen voor tv-reclame met 73 procent groeiden. Die groei zit voornamelijk in hogere bestedingen van bestaande adverteerders.

Een deel van de verklaring is dat RTL4 kennelijk niet van die groei profiteert. Belangrijker is dat een aantal adverteerders nu aan RTL4 voorbij gaat, omdat de zender vooral door vrouwen en lager opgeleiden wordt bekeken. Duurdere automerken, financiële servicebureaus en banken, om er een paar te noemen, bereiken hun markten nu alleen via de breder bekeken publieke omroep.

RTL5 zal "complementair' zijn aan RTL4, maar geen kijkers mogen wegsnoepen van de populaire zender. Niettemin zal op RTL4 aangekondigd worden wat op RTL5 te zien zal zijn, zoals nu ook gebeurt op BBC1 en BBC2. Want RTL5 moet wèl door een breed publiek bekeken worden.

En dat er uitgerekend wordt begonnen met een nieuwe zender in een jaar dat een recessie op de deur staat te bonken? Ach, met die recessie zal het wel meevallen, zeiden de topmannen H. Roemer en F. Thyes van de zenders. Bij RTL4 merken ze er in elk geval weinig van en de verwachting is dat de reclamebestedingen alleen nog maar zullen groeien. Daarbij kost de oprichting van RTL5 verhoudingsgewijs weinig, omdat veelal gebruik zal worden gemaakt van de mankracht en infrastructuur van RTL4. Volgens adjunct-directeur Ruud Hendriks hoeven voor de nieuwe zender slechts 40 mensen te worden aangetrokken.

“Het is onmiskenbaar dat RTL5, als het geen flop wordt, voor een deel ten koste zal gaan van de publieke omroep”, zei NOS-voorzitter Max de Jong. “We eten allemaal uit dezelfde reclameruif. Maar wij gaan door met televisie maken voor een breed publiek op drie netten, zolang dat te financieren is. Dat kunnen we, zolang de economie niet helemaal in elkaar stort. Daar gaan we niet van uit, net als RTL. De reclamebestedingen zullen blijven groeien, vooral bij televisie. Voor de publieke omroepen lijkt me de boodschap duidelijk: heel krachtig, in volle vaart, doorgaan met de plannen samen te werken. Alleen dan houden we het hoofd boven water.”