Kiezen voor de zwakkeren in de samenleving

Ontreddering maakt zich meester van velen ter linkerzijde. Er is genoeg geschreven over de PvdA en het ontbrekend leiderschap om dat hier te herhalen. Van belang is het voortbestaan van een sociaal-democratische partij ter linkerzijde van het politieke spectrum. Vandaar dit korte manifest met tien eisen voor een dergelijke partij. De sociaal-democratische partij die aan de volgende eisen weet te voldoen zal nog lange tijd een belangrijke en centrale plaats in de Nederlandse politiek kunnen innemen:

1 Een sociaal-democratische partij maakt heldere keuzen voor zwakkeren in de samenleving.En zwakkeren zijn er genoeg. WAO'ers, gewone werklozen, langdurig werklozen, tweede-generatiewerklozen, bejaarden met minimum-inkomen, burgers die zich onveilig voelen, democraten die zich bedreigd voelen door racisme, migranten uit de verpauperde grote-stadswijken, autochtone bewoners in dezelfde wijken. En niet te vergeten het milieu dat het nog steeds nagenoeg moet afleggen tegen de economie van de groei. Een sociaal-democratische partij ontkent de tweedeling in de samenleving tussen welvarenden en kansarmen niet en neemt hierin duidelijk stelling, hoezeer op veel terreinen de welvaart ook in de meerderheid is.2 Een sociaal-democratische partij is een platform voor publiek debat.Burgers zijn voldoende politiek betrokken. Er is zelfs met die betrokkenheid niets mis. Er is alleen iets mis met de politieke partijen. Zij zijn hun natuurlijke positie als intermediair tussen samenleving en overheid kwijtgeraakt. Vooral voor een sociaal-democratische partij die vernieuwing nastreeft is dat dodelijk. Een dergelijke partij behoort een plaats voor vernieuwende ideeën te zijn. Dat kan alleen als zij het publieke debat zelf organiseert en daarvoor ruimte biedt.3 Een sociaal-democratische partij kiest voor een actieve en een activerende overheid.Veel linkse idealen zijn alleen via de overheid te realiseren. Niet met een starre en regelzuchtige overheidsbureaucratie, maar met een overheid die ofwel heldere grenzen trekt (democratische rechtsstaat, veiligheid, werkgelegenheidsbeleid, milieu) ofwel burgers activeert en stimuleert (onderwijsbeleid, welzijnsbeleid, cultuur). In de sociaal-democratische overheid is overigens vooral de verleiding aan de macht: burgers worden gewonnen voor een betere samenleving.4 Een sociaal-democratische partij kent een richtinggevend leiderschap.Een partij die staat voor een tolerantere, eerlijker en schonere samenleving, kan niet zonder richtinggevend leiderschap. Een partij die richting wil geven in de samenleving, behoeft politiek leiderschap dat zelf ook richting geeft, dat inspireert en samenbindt. Goed politiek leiderschap stimuleert tot betrokkenheid en enthousiasmeert leden om zich voor de publieke zaak in te zetten. Politiek leiderschap communiceert derhalve.5 Een sociaal-democratische partij overtuigt mensen van het belang van de publieke zaak.Het overtuigen van burgers van de noodzaak van een actieve en activerende overheid moet belangrijker zijn dan de toevallige stand in een opiniepeiling. (Als het beleid de opiniepeilingen niet meer volgt, zullen opiniepeilingen het beleid volgen.) Overigens hoeft de kansarme minderheid niet van het belang van de publieke zaak te worden overtuigd (wel van het feit dat de PvdA die publieke zaak dient). Het is die welvarende meerderheid die moet worden voorgehouden dat solidariteit en beschaving bij elkaar horen èn tot elkaar zijn veroordeeld: juist degene die beschaving, veiligheid en democratie wil waarborgen, zal het ontstaan van haarden van racisme, criminaliteit en ondemocratisch besef moeten voorkomen.6 Een sociaal-democratische partij denkt vanuit de maatschappelijke in plaats van bestuurlijke werkelijkheid.Sociaal-democraten zijn geen overheidsbureaucraten die slechts kunnen denken in de werkelijkheid zoals die binnen de overheid wordt beleefd. Zij horen juist middenin de samenleving te staan en te weten wat de mensen werkelijk beweegt. Hun eerste taak is niet aan de burgers uit te leggen waarom het allemaal is geregeld zoals het is geregeld, maar om de overheid uit te leggen wat er anders moet.7 Een sociaal-democratische partij rekruteert op kwaliteit.Verandering vraagt altijd meer energie en kwaliteit dan behoud. Om die reden is het voor sociaal-democratische volksvertegenwoordigers nog belangrijker dat zij meer kwaliteit bezitten dan het hebben doorlopen van de interne partijbureaucratie. Kwaliteit staat overigens geenszins gelijk met kennis of opleiding. Bij kwaliteit moet het gaan om het vermogen om maatschappelijke wensen en problemen politiek te vertalen en in beleid om te zetten. Overigens verschillen de kwaliteitseisen ook nadrukkelijk tussen een Kamerlidmaatschap, een raadslidmaatschap, een ministerschap of een voorzitterschap van een plaatselijke afdeling. Andere posities vragen andere mensen.8 Een sociaal-democratische partij kent politici met een overtuiging.Ambitie zal aanwezig moeten zijn, maar dan alleen de ambitie om de samenleving te vernieuwen en om de zwakkeren in de samenleving meer perspectief te geven. Wie mensen wil winnen voor de publieke zaak, zal zelf moeten overtuigen. En wie wil overtuigen zal ook in zijn eerdere levenswandel overtuigend moeten zijn geweest.9 Een sociaal-democratische partij ziet macht als een instrument en niet als een doel.Sociaal-democraten moeten macht willen hebben om een maatschappelijke tweedeling tegen te gaan, om de democratie te beschermen tegen opkomend racisme, om de samenleving toleranter te maken dan ze is. Daarin past niet het verwijderen van mensen om de macht en het verwerven van macht om de macht.10 Een sociaal-democratische partij is integer.Wie werkelijke kansen wil krijgen om de samenleving te veranderen zal aan macht niet voldoende hebben. Voor een overheid is legitimiteit geboden, de erkenning dat hier met recht en reden macht wordt uitgeoefend. Dat vraagt ook veel van de overheid. Wat op de markt is toegestaan is niet altijd aan de overheid toegestaan. En de overheid die wel calculerend door het leven wil gaan, zal het spoedig moeten afleggen tegen de calculerende burger, omdat zij daarmee haar belangrijkste middel van bestaan te grabbel gooit: haar legitimiteit. De overheid moet het hebben van de overtuiging onder burgers dat het goed is dat de overheid handelt zoals zij handelt. Dat vergt een overtuigend programma en een overtuigend optreden. In dat optreden staat integriteit centraal. Het besef dat het niet om eigenbelang gaat maar om het belang van de publieke zaak.