Geen paniek, een nieuw schandaal

Nederland, wordt wakker! Directeur prof. Gerrit Zalm van het Centraal Planbureau en voorzitter Alexander Rinnooy Kan van het Verbond van Nederlandse Ondernemingen trekken aan de alarmbel. Volgend jaar zijn er nog meer mensen met een werkloosheidsuitkering dan in 1984, meldde Zalm gisteren in de Halfjaarlijkse Tussenrapportage van het CPB. Rinnooy Kan ging vanmorgen nog een stap verder en beweerde dat de werkloosheid nu sneller stijgt dan ooit.

Dat het slecht gaat met de economie rechtvaardigt geen verdraaiing van de feiten. In 1981 steeg het aantal werkloosheidsuitkeringen per maand met11.000, in 1982 met 13.000 en in 1983 met 10.000. Het CPB voorziet nu voor 1993 en 1994 een maandelijkse stijging met 5.000 personen. Dat is een forse toename, maar minder dan de helft van de groei in het begin van de jaren tachtig.

Rinnooy Kan verbaast zich over de matte reactie tot dusver. Hij wil Nederland wakker schudden. Dat is mooi, maar dan is een oud gezegde van toepassing: wie de schoen past trekke hem aan. De VNO-voorzitter richtte zijn verwijt vanmorgen eerst en vooral jegens de politiek, die te traag reageert op de economische tegenspoed.

Toch reageerde het kabinet het afgelopen najaar, toen het Centraal Planbureau zijn redelijk optimistische prognoses voor 1993 moest bijstellen in neerwaartse richting, vrijwel onmiddellijk. De begroting voor 1993 die in september aan de Tweede Kamer was gepresenteerd, werd al in november 'verrijkt' met een reeks nieuwe bezuinigingen. Het resultaat was, als we premier Lubbers mogen geloven, de “strengste begroting sinds 1945”.

En de sociale partners, waaronder het VNO? In het najaar van 1992 werden nog steeds collectieve arbeidsovereenkomsten afgesloten waarbij de lonen stegen alsof de economie nog steeds in een fase van groei en bloei zou verkeren. Cao's van werknemers èn werkgevers. Uiteindelijk nam het kabinet het initiatief voor een 'loonpauze' van enkele maanden. Maar ook in de CAO's die daarna werden afgesloten stijgen de lonen nog steeds met gemiddeld twee procent. Nogmaals: wie de schoen past trekke hem aan.

Dat het slecht gaat met de Nederlandse, beter: de Europese, economie staat inmiddels buiten kijf. De stijging van het aantal mensen met een werkloosheidsuitkering is opvallend groot als wordt bedacht dat het volume van het bbp - de beste maatstaf voor de omvang van de economie - noch dit jaar noch volgend jaar zal dalen. Het Centraal Planbureau rekent voor 1993 op nulgroei, en voor 1994 op een groei van een half procent.

De groei van het aantal mensen met een werkloosheidsuitkering is weliswaar veel kleiner dan in de rampjaren 1982-1984, maar het uitgangsniveau is nu veel ongunstiger. Ondanks het feit dat de groei van de werkgelegenheid in de jaren 1985-1992 met 660.000 arbeidsjaren alle naoorlogse records overtrof (het record tot dusver, in 1959-1966, kwam uit op 475.000 arbeidsjaren), waren er in 1991 nog altijd 563.000 personen met een werkloosheidsuitkering. In 1980 waren dat er "slechts' 238.000. De huidige groei leidt dus nu in een snel tempo naar het naoorlogse record waarvan CPB-directeur Zalm melding maakte.

Voor de sociale rechtsstaat is dit een rampzalige ontwikkeling, een nieuw schandaal. Naast de ruim 900.000 mensen met een WAO/AAW-uitkering telt Nederland in 1994 waarschijnlijk ook nog eens 720.000 personen met een werkloosheidsuitkering.

“De kritische grens van het beroep op sociale zekerheid is al lang overschreden”, stelde prof. Van der Zwan vorige week op een economencongres over de verzorgingsstaat. Zijn conclusie was dat de werkgelegenheidssuccessen van de jaren tachtig in sterke mate door de hoogconjunctuur waren gecreëerd, en “bij een omslag ook weer snel teniet worden gedaan”. Geven politiek èn sociale partners hem gelijk?