Eén letter maakt veel verschil

WENEN, 24 JUNI. Van een afstandje lijken het Nederlandse voetbalsupporters. In de grote zaal van de conferentie over de mensenrechten (WCHR) in Wenen houdt een groep demonstranten een oranje pamflet omhoog met een grote zwarte "S' en daarboven, veel kleiner, het woord "people'. Rosemarie Kuptana protesteert hier namens de Inuit, de inheemse bewoners van Canada ("Eskimo's'). Samen met tientallen andere vertegenwoordigers van inheemse volken zat ze gistermiddag op de tribune voor particuliere belangengroepen, de zogeheten non-gouvernementele organisaties of NGO's. Zij vinden dat de conferentie de rechten van inheemse volken niet erkent. In de goedgekeurde onderdelen van het slotdocument is immers sprake van indigenous people (inheemse mensen) en niet van peoples (volken).

“Nu hebben we individuele mensenrechten gekregen, maar die beschermen onze talen, onze culturen niet”, zegt Kuptana, die haar eigen land Canada als de boosdoener ziet. De regering zou bang zijn dat de Inuit en andere bevolkingsgroepen die zich als "volken' beschouwen daaraan het recht op zelfbeschikking zouden ontlenen en zich wel eens zouden kunnen afscheiden.

Een lid van de Canadese delegatie ontkende echter dat zijn land de "s' had tegengehouden. Hij legde de schuld bij andere landen met grote inheemse bevolkingsgroepen, als Bangladesh, Maleisië, Brazilië en China. Ook India zou tegen zijn geweest.

Canada had de "s' eventueel willen aanvaarden met de aantekening dat hiermee niet noodzakelijk het recht op zelfbeschikking was verleend, aldus de diplomaat.

Australië, een ander land met een grote inheemse bevolking, was een van de weinige landen die voor de inheemse volken op de bres sprongen, maar overigens werden er weinig woorden aan de kwestie vuil gemaakt. De Amerikaanse delegatie liet later tegenover journalisten weten dat zij achter de "s' staat - een standpunt dat de Amerikanen volgens ingewijden tijdens de discussie zelf niet hadden uitgedragen. Ook Nederland is een warm voorstander van het meervoud, zo onderstreepten Nederlandse afgevaardigden.

De Inuit-leidster voelt zich met andere vertegenwoordigers van inheemse volken verraden, door Canada - “we hebben altijd gezegd dat we ons recht op zelfbestuur binnen Canadees verband willen uitoefenen” - en ook door de conferentie - “beter geen verwijzing naar ons in het slotdocument dan dit”.

De enige plaats in de VN waar de inheemse volken "indigenous peoples' worden genoemd blijft voorlopig de conventie van de Internationale arbeidsorganisatie (ILO). Aan die kwalificatie was wel direct toegevoegd dat hieraan geen recht op zelfbeschikking kan worden ontleend - op Canadees verzoek. Het jaar 1993 is door de VN officieel uitgeroepen tot het Jaar van Inheemse Volken.

    • W.H. Weenink