Belasting is oorlog

Het behoort tot de ingeboren menselijke neigingen om zo veel mogelijk aan de fiscus te ontsnappen. Dat geldt niet alleen voor burgers en bedrijven. Als overheidsdiensten een mogelijkheid zien om de fiscus legaal een beentje te lichten, dan grijpen ze die kans. Wat valt er de burgers dan nog te verwijten? Een illustratie van zulke wetsontduiking door overheidsinstanties vormt de zogenaamde IJslandroute. Daarmee wordt een maas in de BTW-wetgeving uitgebuit. Die wet bepaalt dat gemeenten en ministeries, net als particulieren, door hen betaalde BTW niet van de fiscus kunnen terugvorderen; iets wat ondernemers wel kunnen.

Nadat deze regeling tien jaar tot tevredenheid had gewerkt, wisten slimme belastingadviseurs er een lek in te schieten. Als een overheidsorgaan leasde van een bedrijf buiten de Europese Gemeenschap, kon het zich toch de BTW besparen. De constructie is het meest voordelig als de overheidsdienst handelt met een bedrijf in Zwitserland of IJsland. Vandaar dat de constructie de IJslandroute heet. Zij werd rijkelijk benut door het Amsterdamse bedrijf Econocom dat met de dochteronderneming Ecofinance, via Icelease Ltd. in Reykjavik vele overheidsdiensten bediende. Het PvdA-kamerlid Vermeend had de groeimarkt al snel in de gaten en eiste dat de regering de IJslandconstructie onmogelijk zou maken. Hij ving eind 1987 bot bij de toenmalige staatssecretaris van financiën Koning, maar had meer succes toen de huidige regering aantrad.

In 1990 maakte staatssecretaris Van Amelsvoort een eind aan de IJslandroute. Vermeend mocht als "beloning' uit de opbrengst een bedrag van 40 miljoen gulden per jaar gebruiken voor de financiering van zijn plan voor een fiscale faciliteit voor milieu- en energiesparende investeringen. Van dat geld is op dit moment nog iets over, wat Vermeend wil inzetten voor zijn nieuwste plan voor belastingvrijdom voor "groene' rente en dividend. Het is begrijpelijk dat inmiddels drie kamerfracties aandringen op de bestrijding van de nieuwste massale fiscale constructie: de Reserve Uitgesteld Salaris. Wie weet, levert dat hun weer geld op voor leuke dingen.

Tot degenen die volop van de hierboven genoemde mogelijkheid tot belastingontwijking profiteerden, behoorde ook het ministerie van defensie. Sterker nog, dit ministerie fungeerde als aanjager van de opzet. Het bestelde al begin 1987 voor naar schatting 25 miljoen gulden aan computerapparatuur bij een Zwitserse leasemaatschappij. Defensie kreeg daardoor zo'n 15 procent korting op de normale prijs. Dat was mogelijk omdat de leasemaatschappij voor dit en andere contracten bijna twintig miljoen gulden aan BTW terugvorderde bij de fiscus.

De inspecteur wilde eerst het naadje van de kous weten, voordat het enorme bedrag over de toonbank ging. Hij ontdekte dat de Zwitserse maatschappij pas was opgericht op de dag waarop Defensie de order plaatste. Het bedrijf waar dit departement de miljoenenbestelling aan toevertrouwde, was gevestigd in een notariskantoor waar nog 200 andere ondernemingen huisden. In de brievenbus wel te verstaan. Defensie had niet onderhandeld met welke Zwitser dan ook, maar gewoon met Nederlandse vertegenwoordigers van de Londense computermaatschappij die de Zwitserse brievenbusvennootschap had opgericht. Voor Defensie was die getructe opzet geen enkel probleem. Men toucheerde met evenveel genoegen de geruisloze buitenparlementaire begrotingsverschuiving, als een junk een autoradio "afrekent'.

De belastinginspecteur had uiteraard meer moeite met de opzet en wenste gegevens van de Zwitserse maatschappij. Die informatie kreeg hij aanvankelijk niet. Daarop verwierp de inspecteur de Zwitserse miljoenenclaim aan terugvorderbare BTW. Het blijft een open vraag of de rechter die harde opstelling goedgekeurd zou hebben. Maar nog voordat het geschil op een rechtszaal uitliep, gingen de partijen om de onderhandelingstafel zitten en sloten een compromis. Dat viel voor de brievenbusmaatschappij gunstig uit. Op vijf miljoen gulden na, kreeg zij de gevraagde teruggaaf. Wel was de fiscus zo slim Defensie in het compromis te betrekken. Dit departement moest alsnog vier miljoen gulden aan BTW ophoesten.

Toen dat allemaal in kannen en kruiken was, verlangde de Amsterdamse advocaat Langereis namens de leasemaatschappij een rentevergoeding van ruim één miljoen gulden van de Staat. Maar toen de fiscus deze eis als in strijd met het compromis had afgewezen, wendde de raadsman zich tot de Nationale ombudsman. Die vond de aanvankelijk harde opstelling van de belastingdienst begrijpelijk. Nu de inspecteur niets te verwijten viel, was er ook geen rente verschuldigd. Het openbare rapport waarin de ombudsman tot deze conclusie komt, biedt ondertussen een interessant kijkje achter de schermen bij Defensie. Onze krijgsmacht staat pal om het zwaard op te nemen tegen elke vijand die de democratie bedreigt. Maar met hetzelfde gemak ondermijnt ze op slinkse wijze ons belastingstelsel. Belastingheffing is oorlog!