Verder koppelen

DE PARTIJ VAN DE Arbeid wil herstel van de koppeling tussen lonen en uitkeringen.

Het is geen nieuws en toch blijkt het nieuws. De symboolwaarde en tevens beladenheid van het woord koppeling kan niet beter worden gellustreerd. Wat een commissie uit de PvdA in een discussiestuk ten behoeve van het verkiezingsprogramma voorstelt, is goed beschouwd niet meer dan een voortzetting van de afspraak zoals die samen met het CDA in het regeerakkoord van 1989 is vastgelegd. Ook daarin wordt gesproken over een gelijkwaardige inkomensontwikkeling, te bereiken door middel van de koppeling. Dit automatisme is wel aan een maar verbonden. En het is juist de toepassing van deze uitzonderingsclausule die heeft bijgedragen aan de toch al niet geringe politieke frustraties van de PvdA in de huidige kabinetsperiode. Want telkens weer was het nieuws dat de koppeling ter discussie stond of niet doorging. Het inkomensbeleid werkte dan ook als electorale boemerang.

De discussienota "Tussen vrije markt en cijferfetisjisme' - de titel spreekt boekdelen - is een poging van de PvdA om tegen de maatschappelijke trend in toch nog iets van een inkomensbeleid te formuleren. Begrijpelijk, want bij de strijd voor maatschappelijke structuren waarin de gelijkwaardigheid van individuen wordt geëerbiedigd hebben sociaal-democraten van oudsher sterke nadruk geleid op een rechtvaardige verdeling van de maatschappelijk geproduceerde rijkdom. Gelijkwaardigheid, geen volledige gelijkheid daar gaat het om. Of om bij het sinds vorige week actuele woordgebruik te blijven: de maatvoering.

GEDURFD IS het eveneens want uitspraken op dit terrein - ook hier zij nog maar eens verwezen naar de gebeurtenissen van nog geen week geleden - maken kwetsbaar. Het streven naar gelijke kansen is binnen de sociaal-democratie onomstreden, maar over gelijke uitkomsten (al heet het dan gelijkwaardig) wordt ook in eigen kring heel wat genuanceerder gedacht. Daarbij gaat het om de pretenties die de politiek moet hebben. Is het wel een taak, zoals in de nota staat, om grote inkomensverschillen die voortvloeien uit verschillen in (aangeboren) talenten of uit toevalsfactoren te matigen. Is een voorwaardenscheppend beleid niet genoeg?

Politiek is in belangrijke mate beeldvorming. In die zin is het moment van verschijnen van de discussienota niet zonder belang. Strikt genomen is het rapport geschreven met het oog op het verkiezingsprogramma, maar wetende dat het kabinet deze zomer een zeer zware discussie te wachten staat over de inkomensverhoudingen, kan het daarvan niet los worden gezien. De inzet van de PvdA is duidelijk verwoord; de komende besprekingen in het kabinet extra belast.