Twee joodse zusjes danken leven aan SS'er Zündler

Dokument: het oog van de naald. Ned.1, 22.34-23.25u.

Aan de Amsterdamse Plantage Middenlaan werd in mei van dit jaar de opgeknapte Hollandsche Schouwburg geopend als plaats van herdenking aan de Duitse jodenvervolgingen in Nederland. Een echte schouwburg was hij vòòr het begin van de Tweede Wereldoorlog. Daarna - tot 1944, fungeerde hij als opvang- en selectiecentrum van Amsterdamse joden die naar Westerbork en verder werden gedeporteerd.

Cilly Peiser, een Tsjechisch joods meisje uit Frankfurt am Main die in 1938 met haar zusje Jutta en andere joodse weeskinderen tot Nederland was toegelaten, vertelt in de NCRV-televisiedocumentaire Het oog van de naald over haar herinneringen en haar belevenissen. Niet alleen over het leven in de Amsterdamse jodenbuurt, maar ook hoe zij met hulp van een Duitse bewaker wist te bereiken dat zij en Jutta niet op transport werden gesteld. Dat er in de oorlog nogal wat mensen uit de Hollandsche Schouwburg zijn gered, was al bekend door de oorlogsboeken van Jac. Presser en L. de Jong. Presser meent zelfs dat op die manier ongeveer duizend joodse kinderen aan de dood ontkomen zijn. Ook noemen beide historici de namen van Walter Süskind, de joodse "directeur' van het selectiecentrum en die van Alfons Zündler, een SS'er die meehielp bij ontsnappingen.

Over deze Zündler en over Cilly Peisers contact met hem in 1993, gaat de filmproduktie van Elma Verhey en Hedda van Gennep. Helemaal nieuw zijn hun gegevens echter niet. Beide journalisten schreven er een paar maanden geleden al over in Vrij Nederland. Er zijn wel een paar opmerkelijke verschillen tussen hun weekbladreportage en de film van vanavond. Die zitten 'm niet alleen in het feit dat Cilly Peiser in de film uitvoerig en heel beeldend aan het woord komt over haar leven in zowel het vooroorlogse Duitsland als in het joodse Amsterdam, maar ook en vooral over wat met betrekking tot Zündler in de film niet bericht wordt en in de papieren wel werd verteld. Zo valt in de film niets te vernemen over de brandende vraag hoe het toch kwam dat uitgerekend een SS'er, zij het dan als "de beste van dat zootje", optrad als jodenhelper (en in de zomer van 1943 wegens "Judenbegünstigung' ter dood werd veroordeeld). Bovendien treden in de film geen mensen op die ook maar de geringste twijfels hebben over Zündlers optreden en zijn motivaties. Sterker nog. Mede op grond van onderzoek dat nu naar hem wordt gedaan, zal door de Israelische ambassade in Den Haag worden bekeken of de - nu nog in München levende en door Verhey en Cilly Peiser bezochte - Zündler in aanmerking kan komen voor de Yad Vashem-onderscheiding voor niet-joden die in de Tweede Wereldoorlog joden hebben geholpen.

    • Frits Groeneveld