Publiek kiest meesterwerken van Kostabi

GRONINGEN, 21 JUNI. Twaalf schilderijen die de afgelopen weken door studenten van de Groninger kunstacademie Minerva in het Groninger Museum zijn gemaakt, zijn dit weekeinde tot echte "meesterwerken' van de controversiële Amerikaanse kunstenaar Mark Kostabi bestempeld. Hij heeft ze gesigneerd, en ze zullen als echte Kostabi's in het internationale kunsttijdschrift Flash Art voor 3800 dollar (ongeveer 7500 gulden) per stuk te koop worden aangeboden in een kleurenadvertentie.

Tot en met 4 juli zijn deze meesterwerken en de overige 25 door de meester afgewezen schilderijen te zien in de tot schildersatelier omgetoverde zaal van het Groninger Museum te zien als onderdeel van de expositie Business Art/ Art Business.

Mark Kostabi (32) is een omstreden kunstenaar omdat hij zijn schilderijen niet alleen door anderen laat schilderen, maar ook door anderen laat bedenken. Hij heeft in New York, in hetzelfde gebouw als de kunstenaar Jeff Koons, een grote studio ingericht, Kostabi World. Daar werkt (in ploegendiensten, inclusief prikklok) een aantal schilders die aan de hand van schetsen van een ideeënploeg (de Think Tank) aan de produktie van echte Kostabi-schilderijen, vaak cartoonachtige beelden met een gezichtsloos mensfiguurtje, het Kostabi-beeldmerk. In de jaren tachtig, toen hij doorbrak op de kunstmarkt, liet Kostabi grote doeken maken die voor tienduizenden dollars grif van de hand gingen. Er werkten tientallen kunstenaars in Kostabi World. Nu de recessie de kunstmarkt wat krapper heeft gemaakt, werken er nog zes schilders. “We maken nu kleine, kleurige schilderijen, voor een lage prijs, zo'n vijfhonderd dollar per stuk. Ik heb graag Russen voor me werken, want die kunnen goed schilderen. Ze maken drie doeken per dag, vijf dagen in de week. En die worden allemaal verkocht,” aldus Kostabi.

Welke werken echte Kostabi's zijn, en die dus door de meester gesigneerd worden, bepaalt een comité van kenners, schilders, en toevallig aanwezig publiek. Ook Kostabi zelf zit in het comité, maar zijn stem is niet doorslaggevend: “Mijn schilderijen zijn het produkt van de collectieve fantasie. Ik wil de rol van het ego van de kunstenaar zoveel mogelijk uitschakelen bij het creatieve proces. Een kunstenaars-ego is alleen maar lastig en hinderlijk. Het remt het onstaan van goede kunstwerken, van succesvolle communicatie.”

In het kader van de tentoonstelling Business Art is in het Groninger Museum een dependance opgezet van Kostabi World. Begin mei kwam Kostabi met 340 schetsen uit zijn "denktank' naar Groningen. Met het daar aanwezige publiek werden vijftien schetsen als de beste uitgekozen - echte Kostabi-schetsen. Die zijn vervolgens door groepjes van drie studenten van Minerva geschilderd. Het formaat van de doeken stond vast, en de schilders mochten zelf de kleuren bepalen. Per fax kon bij problemen rechtstreeks contact gezocht worden met Kostabi World in New York.

“Vinden jullie dit meesterwerken? Zouden jullie dit willen kopen, en thuis aan de muur willen hangen? Zijn dit echte Kostabi's, die ik moet signeren?” waren de openingsvragen van Kostabi afgelopen vrijdag in Groningen voor een dertigkoppig publiek. Zelf straalde Kostabi duidelijk uit dat hij de 37 schilderijen aan de muur van het museum niet veel soeps vond.

Het overrompelde publiek, onder wie een groot deel van de studenten die de doeken geschilderd hadden, sputterde wat tegen. “Wij zijn in Nederland niet gewend aan zo'n directe aanpak. Misschien zijn het wel meesterwerken, misschien helemaal niet. Misschien vinden we het over een maand of een jaar wel een meesterwerk, wij geven niet zulke instant-antwoorden,” probeerde een bezoeker. Maar dat was koren op Kostabi's molen.

“Die houding is er de oorzaak van dat de kunstwereld zo'n puinhoop is nu,” begon hij. “Al die mensen die geen oordeel durven geven, alle kunst maar accepteren, daardoor hebben we nu zogenaamde kunstenaars die installaties maken, concept-"kunstenaars', kortom allemaal mensen die zelf niet kunnene schilderen en dat willen maskeren verdoezelen door alles maar kunst te noemen.”

Het schildertechnisch niveau van de academiestudenten in Groningen (“Nederland”) viel Kostabi tegen, vandaar zijn aanvankelijke frustratie over het totaalresultaat. Maar al pratende met het publiek en de studenten vonden vijf doeken uiteindelijk toch genade in zijn ogen. Die wilde hij wel signeren. Zeven andere heeft hij het afgelopen weekeinde zelf met het penseel in de hand nog opgewerkt tot een acceptabel niveau, zodat er nu in totaal twaalf echte Kostabi's voor de internationale kunstmarkt geproduceerd zijn in Groningen. De afgewezen doeken nemen de studenten, die zelf zo'n hun vraagtekens zetten bij Kostabi's aanpak (“Heb je nu echt het gevoel dat die doeken van jou zijn?”), mee naar huis na de expositie. Kostabi had een troost voor de teleurgestelde kunststudenten: “In Amerika zijn de kunstacademies nog slechter.”

    • Paul Steenhuis