EG: driedeling van Bosnië is voldongen feit; "Elementen vredesplan redden'

KOPENHAGEN, 21 JUNI. De regeringsleiders van de EG zullen zich vandaag tijdens hun topconferentie in Kopenhagen vermoedelijk neerleggen bij een driedeling van Bosnië. Tegelijk zal de EG proberen uit het daardoor ontstane politieke dilemma te geraken.

Twee jaar lang heeft Europa volgehouden dat gebiedsverovering door agressie niet kan worden erkend en dat de Serviërs tot teruggave van veroverd gebied moesten worden gedwongen. De EG zal zich bij de onderhandelingen tussen de strijdende partijen deze week in Genève nu meer als een arbiter gaan opstellen en een onderling vredesakkoord accepteren. Daarbij zal wel worden getracht zoveel mogelijk elementen uit het ten grave gedragen vredesplan Vance-Owen nog te redden.

Dit werd gisteravond duidelijk tijdens een vooroverleg van de EG-ministers van buitenlandse zaken. Vandaag bezoekt de president Izetbegovic van Bosnië op eigen verzoek de top in Kopenhagen, waar hij door de "trojka' van EG-ministers van buitenlandse zaken zal worden ontvangen.

De EG wil de Serviërs en Kroaten ten gunste van de moslims onder zware druk zetten, met de bedoeling alsnog een "levensvatbare' moslim-staat te creëren binnen de staat Bosnië-Herzegovina, met toegang tot de Adiatische Zee. De Bosnische moslims moeten zoveel mogelijk gebied krijgen toegewezen en de veiligheid van de moslims in de zes veiligheidszones moet zijn gegarandeerd.

De Gemeenschap zal ook vrije verkiezingen eisen in het opnieuw ingedeelde Bosnië. De EG wil intussen de sancties tegen ex-Joegoslavië handhaven en zal vermoedelijk ook Kroatië waarschuwen dat op tegenwerking economische sancties zullen volgen.

De EG wil nadrukkelijk betrokken blijven bij de vredesbesprekingen tussen de strijdende partijen, die deze week in Genève worden voortgezet. EG-onderhandelaar Lord David Owen zal daartoe van de regeringsleiders vermoedelijk een nieuw mandaat krijgen. Owen vroeg de EG-ministers van buitenlandse zaken, gisteravond in spoedberaad bijeen, alvast precieze instructies. Hij wil de Servische leiders exact kunnen vertellen wat ze moeten doen om de economische sancties van de EG opgeheven te krijgen. Owen herhaalde gisteravond dat het vredesplan dat hij samen met VN-bemiddelaar Cyrus Vance opstelde, als politiek einddoel van de baan is.

Pag 5: Kinkel "tandenknarsend' achter driedeling Bosnië

De situatie op het slagveld zorgt voor voldongen feiten, aldus Owen. Het is volgens hem door de snel verslechterende situatie in het oorlogsgebied van het grootste belang dat er “vóór de winter” een regeling komt voor de moslims. Hij meent dat de EG nog altijd over voldoende politieke geloofwaardigheid beschikt om resultaten te boeken in het overleg tussen de strijdende partijen. Volgens Owen wil de Servische president Milosevic niets liever dan dat de EG de sancties opheft. De EG-onderhandelaar toonde zich optimistisch over de kans dat de Bosnische Serviërs zich onder EG-druk zullen terugtrekken uit veroverd gebied. “Het gebied dat de Serviërs straks teruggeven zal u nog verbazen”. De EG moet volgens hem Izetbegovic duidelijk te maken dat het nu tijd is om met de Kroaten en Serviërs te onderhandelen. “Er zijn grenzen aan de mate waarin bemiddelaars de zaak van de moslims kunnen behartigen”.

De Duitse minister van buitenlandse zaken Kinkel zei gisteren dat akkoord gaan met de driedeling van Bosnië neerkomt op “erkenning van de etnische zuiveringen”. Maar tegelijk gaf hij aan “tandenknarsend” voor de feiten op het slagveld te zullen wijken. De Belgische minister Claes, die per 1 juli voorzitter wordt van de EG-ministerraad voor buitenlandse zaken, vond het "positief' dat in Genève aan een (con-)federatie voor Bosnië wordt gewerkt. “Het loont de moeite die poging te ondersteunen”. In een eventueel vredesakkoord moeten ook de principes die de EG aanhangt worden opgenomen, zo zei hij. De eenheid van Bosnië moet de grondslag zijn, gebruik van geweld om grenzen te veranderen is niet aanvaardbaar, terwijl rechten van minderheden moeten worden gerespecteerd. De Nederlandse minister Kooijmans wees erop dat de EG hierin afwijkt van de koers van de VS die dergelijke voorwaarden niet zouden stellen aan een vredesakkoord. Hij wees er ook op dat de drie partijen wel "vrijwillig' akkoord moeten gaan met een vredesregeling.

Een onzer redacteuren voegt hier vanuit Wenen aan toe: Islamitische landen hebben gedreigd de Wereldconferentie van de VN over de mensenrechten te laten mislukken als een door hen voorgestelde resolutie over Bosnië niet wordt aangenomen. In die resolutie wordt de opheffing van het wapenembargo tegen de door moslims gedomineerde regering van Bosnië geëist.

Hoewel een aantal Westerse landen, waaronder de Verenigde Staten, opheffing van het embargo steunt, wijzen ze de resolutie toch van de hand omdat ze de deur zou openen voor verklaringen over specifieke situaties in andere landen die de conferentie dan zouden beheersen. Een ontwerp-resolutie over de Palestijnse kwestie zou al klaar liggen om daarna ingediend te worden. Bij wijze van uitzondering heeft de conferentie vorige week wel een beroep gedaan op de Veiligheidsraad “alle noodzakelijke maatregelen te nemen om de volkerenmoord een halt toe te roepen” in Gorazde, een vooral door moslims bewoonde stad in Bosnië, die door Servische eenheden wordt bestookt. In de wandelgangen word het initiatief van de islamitische landen gezien als “een zwaard van Damocles” boven de conferentie.

Iran heeft zaterdag een andere pijl op de conferentie afgeschoten. Minister van buitenlandse zaken Velayati zei op een forum in de Zwitserse plaats Crans dat er in Wenen geen overeenstemming over een slotdocument zou worden bereikt als niet wordt aanvaard dat islamitische landen het recht hebben islamitische waarden te handhaven. “Men moet accepteren dat wij de mensenrechten zien in het kader van islamitische waarden en wij zijn niet bereid daarover een compromiste sluiten”, aldus Velayati.

Intussen lijken vertegenwoordigers van de 180 in Wenen aanwezige landen gisteren een akkoord te hebben bereikt over het principes van de universele gelding van de mensenrechten en het recht op ontwikkeling. Het opnieuw bevestigen van de universaliteit was een Westerse doelstelling.