DOKTER VAN HEES OVER Piepende oren

“Last van piepende oren na een popconcert is een volkomen normaal verschijnsel. Ook de oren van dienstplichtigen piepen en suizen na schietoefeningen, soms wel een paar dagen lang. Zelfs leden van symfonie-orkesten kennen het verschijnsel. Na een opera-voorstelling waarin hard wordt gespeeld, heeft 25 procent van de orkestleden een paar uur lang last van gepiep. Vooral de altviolisten, die voor het koper zitten, worden blootgesteld aan geluidsvolumes van 105 decibel, terwijl 80 toelaatbaar is. De bulderbaan heet hun plek dan ook.”

Olaf van Hees is bedrijfsarts speciaal voor de kunstensector en verbonden aan de bedrijfsgezondheidszorg van de GG & GD in Amsterdam. Leden van het Residentie Orkest, het Nederlands Philharmonisch Orkest, het Nederlandse Kamerorkest en studenten aan het Sweelinck Conservatorium komen regelmatig bij hem voor een consult.

“Temporary Threshold Shift wordt het gepiep wel genoemd; het gehoor is tijdelijk en gedeeltelijk uitgeschakeld door overbelasting. Horen is voor een deel een mechanisch proces. Grof gezegd gaat het ongeveer als volgt: de geluidsgolven worden in het slakkehuis van het oor omgezet in vloeistofgolven en de haarcellen maken daar elektrische stroompjes van. Die worden op hun beurt door zenuwen vervoerd naar de hersens waar die stroompjes ten slotte worden vertaald in "geluid'. Nu zitten die haarcellen in zogenaamde steuncellen en wanneer het geluid hard, en de vloeistofgolven dus groot zijn, worden de haarcellen overbelast. De steuncellen zwellen dan op, net zoals een enkel dik wordt als je die hebt verzwikt. Door die zwelling kunnen de zenuwen minder worden geprikkeld, maar tegelijkertijd drukken die zwellinkjes juist op de zenuwen en dat veroorzaakt het piepen en suizen.

“Eigenlijk word je drie keer gestraft voor te luide muziek: je hoort minder, je oren piepen en wat je wel hoort, doet vaak nog pijn ook. En wanneer je het gehoor geen rust gunt, wordt de straf nog zwaarder. Wie avond in-avond uit naar te luide popconcerten gaat, wordt op den duur hardhorend. Door de zwelling wordt de bloedtoevoer naar de haarcellen minder en wanneer dat lang duurt, houden de haarcellen op te functioneren. Je gaat dan steeds minder nuances en toonhoogten horen.

“Het vaak slechte geluid bij popconcerten wordt niet veroorzaakt doordat de popmusici door het vele optreden hardhorend worden en dus de geluidsinstallaties harder zetten. Het is gewoon een natuurlijk gegeven dat in geluid harder dan 100 à 105 decibel elke nuance verdwijnt. Te luide muziek wordt altijd waargenomen als een brij.”

“Er zijn trouwens wel meer manieren dan popconcerten, schietoefeningen en symfonieorkesten om je gehoor te beschadigen. Het gemakkelijkst is het opzetten van een walkman. Soms hoor je die nog op 10 meter afstand van de gebruiker. Samen met anderen heb ik simulatieproeven gedaan om te bepalen hoe hard zo'n walkman dan staat. Het bleek dat een op 10 meter nog hoorbare walkman een geluidsniveau heeft van 120 à 130 decibel. Dat is ongeveer het geluidsniveau dat je krijgt te verduren als je je hoofd in een loeiende straalmotor stopt. Het is dan ook niet moeilijk om te voorspellen dat er een generatie komt van hardhorenden.”