Chili: het individu gaat voor

ROBERTO GARRETON verdedigde politieke gevangenen tijdens het bewind van generaal Pinochet in Chili. Nu leidt hij de Chileense delegatie op de Wereldconferentie over de mensenrechten, die onder auspiciën van de VN in Wenen wordt gehouden.

WENEN, 21 JUNI. “De landen die in Wenen harde standpunten over de mensenrechten innemen zijn juist de landen waar grote problemen met de mensenrechten bestaan. En ze zeggen hetzelfde als generaal Pinochet na de coup van 1973: het probleem met de mensenrechten is de nationale soevereiniteit en een inbreuk op die soevereiniteit is voor ons onaanvaardbaar.”

De Chileen Roberto Garreton (51) is in Wenen als "ambassadeur voor de mensenrechten'. Een half jaar nadat Augusto Pinochet in september 1973 de gekozen president Salvador Allende afzette en bloedig de macht greep, ging hij als advocaat werken voor het rooms-katholieke "Vicariaat voor de solidariteit'. In die hoedanigheid verdedigde hij politieke gevangenen. Zijn ervaringen tijdens het militaire regime zijn bepalend voor de Chileense opstelling in Wenen. Garreton: “Voor ons staat het belang van het onderdrukte individu voorop. Voor Chili zijn de rechten van de mens belangrijker dan soevereiniteit. Dat is ons principe.”

Hij vertelt hoe gelukkig hij destijds was toen de VN een werkgroep vormden om de schendingen van de mensenrechten onder het militaire regime te onderzoeken en daarna een speciale rapporteur voor Chili benoemden. “De slachtoffers van de schendingen van de mensenrechten vragen interventie van de internationale gemeenschap. En wij willen dat de VN voor alle mensen die onderdrukt worden dezelfde bezorgdheid zullen hebben en dezelfde acties zullen ondernemen als ze indertijd voor ons hebben gedaan.

“Bij alle onderwerpen die op de conferentie over de mensenrechten aan de orde komen - de instelling van een hoge commissaris voor de mensenrechten, het beginsel dat de mensenrechten universele gedligheid hebben en losstaan van culturele omstandigheden, de versterking van de VN-mechanismen, de oprichting van een internationaal hof voor de rechten van de mens - stellen we ons de vraag: wat is het belang van het vervolgde individu en wat is het belang van de staat. Dat zijn meestal tegenstrijdige belangen. Maar voor Chili staat steeds het belang van de persoon voorop. De personen die worden vervolgd of gemarteld zijn gebaat met een hoge commissaris, bij universaliteit, bij sterkere VN-instellingen en bij een hof. Daarom is ook Chili er voor.”

Een invloedrijke groep, vooral Aziatische landen, nam echter een diametraal ander standpunt in en blokkeert tot nu toe in Wenen elke vooruitgang. “Ik ben daar zeer bedroefd over”, zegt Garreton. “Ik heb nog maar een sprankje hoop dat het mogelijk zal zijn overeenstemming te bereiken, al moeten we daar natuurlijk naar blijven zoeken. Maar een actieprogramma waarin werkelijke vooruitgang is vastgelegd zit er niet meer in.”

Het door Aziatische en Midden-Oosten-landen gehanteerde argument dat universaliteit van de mensenrechten begrepen moet worden in het licht van de cultuur, geschiedenis en sociaal-economische omstandigheden van een land wijst hij fel van de hand. “Als we accepteren dat de universaliteit van de rechten van de mens relatief is, dan is dat een aanval op het beginsel van non-discriminatie. Het is niet te verdedigen dat een persoon die in een bepaalde cultuur is geboren het recht heeft vrij te zijn van martelingen of vrijheid van meningsuiting te genieten, terwijl een andere persoon in een andere cultuur dat recht niet bezit.”

De in Wenen wel gehoorde redenering dat het Westen zijn morele standaard aan de hele wereld wil opleggen, vindt de Chileen onzinnig: “Er is wat de mensenrechten betreft maar één moraal, één principe, namelijk het handhaven van de menselijke integriteit. En dat is universeel.”