Kokadorus

Het Amstelveld en de Herenmarkt zijn de mooiste pleinen van Amsterdam op dezelfde manier als het Wertheimplantsoen het mooiste parkje is. Het klinkt apodictisch maar ik kan het verdedigen. Het zijn ruimten die niet in de draaikolk van het tararaboemdiejee en "Amsterdam heeft 't' terecht zijn gekomen. Ze horen tot de binnenstad, zijn even steeds als de Dam of het Leidseplein maar ze hebben zich onttrokken aan het oorverdovende, dat verpletterende goedkope waardoor zoveel openbare ruimten langzamerhand zijn veroverd; niet alleen in Amsterdam trouwens. Het Amstelveld, tussen de Reguliersgracht, de Kerkstraat en de Prinsengracht is een droomplein. Met zijn hoge bomen, de onverwachte lijnen van dat houten gebouw de Nieuwe Amstelkerk en het perspectief van het kruispunt der grachten heeft het een vleugje Delvaux. Misschien daarom is het Amstelveld het mooist in de schemering.

Op de vroege ochtend van de achttiende juni viel er een begin van motregen. Aan de kant van de Reguliersgracht heerste al bedrijvigheid: daar werd een film opgenomen. Er werd met kabels gesjouwd, camera's stonden in stelling en de deskundigen maten alles op de set nog eens grondig na. Op het terras van het restaurant dat kennelijk in een deel van de kerk is gevestigd, zaten onder parasols een stuk of wat acteurs in afwachting van het signaal waarop ze geanimeerd zouden gaan eten - lunchen, denk ik. De schijnwerpers waren aan. Het gaf de illusie van zonneschijn; fel zonlicht, weerkaatst door helderwit tafellinnen en flonkerend in de nog lege wijnglazen. Het was een midzomerse enclave in een druilende laat-voorjaarse vroege ochtend. Nog meer Delvaux; en dit proza lijkt wel dat van een Tachtiger. Maar we keren terug tot ons eigen fin-de-siècle.

Aan de kant van de Prinsengracht staat het standbeeldje van Kokadorus, de beroemde marktkoopman (1867-1934), die volgens zijn zeggen eigenlijk meester professor was, en in nauwe verbinding stond met president Teddy Roosevelt en vriendschappelijke contacten onderhield met de leden van het Oranjehuis. Bij zijn zilveren jubileum in 1906 ontving hij van alle groten der aarde gelukstelegrammen. Toen hij eens een dwangbevel van de deurwaarder had gekregen heeft hij dat door een persoonlijk bezoek aan Hare Majesteit ongedaan weten te maken. Ter compensatie van zijn gederfde levensvreugde heeft de Koningin hem tot adviseur aan het hof benoemd. Nu was het standbeeld van de professor met verf uit de spuitbus bewerkt.

Niet om die reden was ik naar het Amstelveld gegaan. Het plein is in opspraak geraakt. Aan de kant van de Kerkstraat zijn namelijk een poos geleden een stuk of wat huizen gesloopt en daar zal nu opnieuw worden gebouwd. Of wat heet gebouwd. De Gerard W. Bakker Adviesgroep gaat hier onder de verzamelnaam Résidence Amstelveld tien luxe-appartenten verwezenlijken. Wat is daar tegen? zal men vragen. Waarom zou een adviesgroep geen résidence mogen verwezenlijken? Dat weet, voorzover ik het begrijp, deze Adviesgroep ook niet, want de bouwvergunning is gegeven en de Raadscommissie Volkshuisvesting heeft haar verzet gestaakt. Tegenover het gapende gat staan al een paar containers waarin de verwezenlijkers van de groep kantoor zullen houden tot de résidence tot de laatste dakpan is geadviseerd.

Vanwaar dan dat aanvankelijk verzet? Welnu: er is een gemeentelijke welstandscommissie die tot taak heeft, bouwplannen goed of af te keuren. Deze commissie ontdekte na haar goedkeuring van het plan voor de bouw van de résidence aan het Amstelveld dat ze verzuimd had te vragen welke steensoort er zou worden gebruikt. ""Vorige week hebben we de steensoort gezien en we zouden eigenlijk een andere kleur willen,'' aldus een Kokadorus van de commissie, tussen aanhalingstekens geciteerd door Frans Heddema in Het Parool van 17 juni. Daarna verklaarde een andere of dezelfde Kokadorus dat het complex van de résidence een "opdringerig volume' heeft. ""We hebben het perspectief nu pas gezien.''

Daar is dus niets meer aan te doen. De Adviesgroep dreigt met een schadeclaim van twee miljoen als de bouwvergunning zou worden ingetrokken. Het zal mij benieuwen in welke steenkleur het "opdringerig volume' wordt verwezenlijkt. Zo op het eerste gezicht zou je zeggen dat aan die iets meer dan honderd meter gevelrij tot de hoek van het Amstelveld niet veel meer te bederven valt. Er zijn daar al onder de hoede van een Kokadoruscommissie een paar bakstenen monsters verwezenlijkt (de nummers 345 en 353) waardoor je het wel heel bont met je résidence moet maken om de geestloze treurigheid te vergroten. De aardigheid begint pas weer op Amstelveld nummer 1, een huis dat aan het einde van de vorige eeuw is gebouwd. De eerste bewoners daar hebben de echte Kokadorus nog aan het werk gezien.

Waar een fout wordt gemaakt komt een verontschuldiging. Opnieuw ontleen ik mijn wetenschap aan Frans Heddema. Een ambtenaar van de Dienst Bouwen en Wonen heeft aangevoerd dat ieder jaar zeshonderd bouwplannen worden ingediend. ""We streven ernaar 99,5 procent van die aanvragen goed te behandelen. Bij drie aanvragen per jaar maken we een vergissing die ertoe kan leiden dat we een bezwaarschriftprocedure verliezen.''

Zijn de andere twee vergissingen al gemaakt? Waar een gat is staat een adviesgroep klaar om in een verrassende steenkleur een résidence te verwezenlijken.