Engels televisiedrama in de trant van Harold Pinter

Circles of deceit, zondag, Ned. 3, 22.32-0.03u.

Ook in Engeland wordt de speelfilmindustrie in leven gehouden door opdrachten van de televisie. In de serie "Screen Two' liet de BBC bij voorbeeld al verschillende produkties maken die in het buitenland gewoon in de bioscoop vertoond worden, zoals de dit jaar voor verschillende Oscars genomineerde film Enchanted April of Stephen Frears' The Snapper, openingsfilm van de laatste Quinzaine des Réalisateurs in Cannes.

Dezelfde hoogwaardige "Screen Two'-serie bevat daarnaast echt televisiedrama, weliswaar op film opgenomen, maar toch thematisch en stilistisch herkenbaar als bedoeld voor het kleine scherm. Zo bewerkte in 1989 scenarist Stephen Wakelam een roman van Nina Bowden tot de televisiefilm Circles of Deceit, geregisseerd door Stuart Burge. De intieme cameravoering met veel close-ups en de weinig spectaculaire, subtiele dialogen van precieuze acteurs bestempelen Circles of Deceit tot een film die het bij uitstek goed doet in de huiskamer.

Het bedrog doet in concentrische cirkels het bestaan rimpelen van een niet meer zo jong echtpaar, de schilder Philip (Edward Fox) en de tandarts Helen (Jane Lapotaire). Op een morgen, aan het ontbijt, bekent Helen, toonloos en gejaagd, aan haar man dat ze al meer dan een jaar een minnaar heeft. Het kost Philip weinig moeite te ontdekken dat het de man is met wie Helen haar praktijk deelt. De beschaafdste oplossing is een scheiding, ook al keert de minnaar snel naar zijn vrouw terug.

Ook beroepsmatig houdt Philip zich veel bezig met de nauwelijks waarneembare verschillen tussen vals en echt. Zijn voornaamste bron van inkomen is het kopiëren van oude meesters (Gainsborough, Stubbs) voor aan lager wal geraakte aristocraten, die het origineel aan Amerikanen moeten verkopen. Een vervalsing onderscheidt zich alleen door de lijst en door een blik in de ogen van de personages. Op de Vermeers van Van Meegeren uit de jaren twintig kijken de vrouwen als Greta Garbo, een Gainsborough uit de jaren vijftig verraadt zich door de slange-ogen van Elizabeth Taylor. Wanneer Philips nieuwe huishoudster en minnares de blik van zijn ex-vrouw op een van diens kopieën herkent, weet ze wat haar te doen staat: een vorm van bedrog die niemand zal ontdekken en dus voor alle partijen acceptabel wordt. Dat is tevens de moraal van dit verhaal: liegen moet soms, om de levenspijn draaglijk te maken, als het maar beschaafd gebeurt en onopgemerkt blijft.

Het scenario van Wakelam knipoogt naar Pinter, op wiens werk Circles of Deceit een huishoudvariant vormt. De formidabele Fox (met een groggy stem à la Peter O'Toole) en de zo mogelijk nog betere Lapotaire tillen de eenvoudige vertelling uit boven haar eigen beperkingen.

Ook al is de vier jaar oude produktie nauwelijks meer als primeur te verkopen, de VPRO legt minstens zo veel eer in met de uitzending als met het van de bioscoopdistributeurs kapen van in Nederland nooit eerder vertoonde bioscoopfilms.

    • Hans Beerekamp