Machtsstrijd vergroot kans op scheuring binnen de LDP; Titanengevecht in Japan

TOKIO, 18 JUNI. Het gevecht om de politieke macht in Japan is in alle hevigheid losgebroken. Op het slagveld twee titanen die tot dezelfde partij behoren, maar elkaar de macht niet gunnen. Tussen beiden in een premier die voor zijn politieke leven vecht.

Het ene kamp, onder aanvoering van sterke man Seiroku Kajiyama, wil de macht van de al bijna veertig jaar regerende Liberaal-Democratische Partij consolideren. Het andere kamp, onder aanvoering van sterke man Ichiro Ozawa en nominaal leider Tsutomo Hata, wil invoering van een tweepartijen-systeem dat echte regeringswisselingen mogelijk maakt.

Inzet zijn wetsvoorstellen tot politieke hervormingen, waaronder wijziging van het kiesstelsel als hoofdmoot. Maar dat is schijn. Iedereen in Japan beseft dat die wetten geen eind zullen maken aan de alleenheerschappij van de regeringspartij en de daarmee verwante corruptie. Een zetel per kiesdistrict, zoals Kajiyama en zijn makkers voorstaan, of een gemengd stelsel van districts- en evenredige vertegenwoordiging, zoals hun tegenstanders willen, zullen de geldtransfusie die het politieke systeem in Japan in leven houdt, niet kunnen stoppen.

Het feit dat Kajiyama deze week premier Miyazawa verbood een compromis te sluiten, toonde precies waarop hij en zijn conservatieve kliek uit zijn: alles behouden zoals het is. Hun pleidooi voor politieke hervormingen (één zetel per kiesdistrict in plaats van de huidige drie tot vijf) werd tot een doorzichtige afleidingsmanoeuvre.

Ozawa en de zijnen werpen zich op als de echte hervormers. Herziening van het kiesstelsel is volgens hen de snelste weg om regeringswisselingen mogelijk te maken. Beschuldigingen van hem en Hata dat het kabinet onbetrouwbaar is, zijn beloften heeft gebroken en liegt tegen de kiezers, omdat het geen hervormingen doorvoert - lees: niet kán doorvoeren, omdat Kajiyama dat verboden heeft - zijn gericht tegen Kajiyama. Ozawa wil niets minder dan de macht.

En daarmee is de kern van het conflict blootgelegd. Ozawa wil een geheel nieuwe politieke macht, een geheel nieuwe politieke partij in het leven roepen, bestaande uit hervormingsgezinden uit LDP en oppositie. Dat moet zijn wapen worden, en niet alleen om de macht te veroveren. Ozawa wil ook een nieuwe politiek voeren, waarbij hij vooral de buitenlandse politiek van Japan ingrijpend wil veranderen. Ruwweg: de economische macht van Japan moet zich weerspiegelen in wereldpolitieke macht.

Ozawa zelf is nooit helder geweest over zijn ware bedoelingen. Daar heeft hij redenen voor: hij wordt gewantrouwd, ook door zijn politieke vrienden. Per slot van rekening was hij ooit de beschermeling van Shin Kanemaru, de smadelijk gevallen, de facto leider van de LDP die kabinetten kon maken en breken en dat ook deed. Eind volgende maand begint het proces tegen Kanemaru, en dat belooft een spektakel te worden, dat voor Ozawa risico's inhoudt. Maar Ozawa, een strateeg van formaat, houdt van risico's en neemt ze graag, hoewel hij ook zijn tijd kan beiden en kan toeslaan op het juiste moment - volgens ingewijden hard en genadeloos. Ozawa wil definitief breken met bejaarde machtspolitici als Takeshita, Nakasone, Miyazawa en hun plaatsvervangers. De hamvraag is: hoe hervormingsgezind is hij?

Delen de echte hervormingsgezinden in LDP en oppositie zijn politieke opvattingen over een sterk Japan? Zij willen zonder twijfel allemaal een tweepartijen-systeem, een alternatief voor de LDP. Maar willen zij ook allemaal een politiek, die sommigen met enige overdrijving karakteriseren als reactionair?

Feit is dat deze week het al maanden sluimerende conflict tussen beide kampen in de LDP een wending heeft genomen, die verzoening onmogelijk maakt. Politieke analisten in Tokio speculeren openlijk over een revolutionaire verandering van het politieke landschap in Japan, de grootste en ingrijpendste sinds de oprichting van de LDP bijna veertig jaar geleden, met wellicht vergaande wereldpolitieke gevolgen. Ozawa is geen Gorbatsjov, die wist wat hij niet wou, niet wat hij wilde. Maar de doorgaans zwijgzame Ozawa weet zelf precies wat hij wil.

De revolte in de LDP heeft het geschonden vertrouwen van de kiezers in haar politici nog verder doen slinken. Vandaag is in Tokio de officiële campagne begonnen voor de gemeenteraadsverkiezingen, die op 27 juni plaatshebben. Kandidaten voor de LDP hebben de naam van hun partij op verkiezingsaffiches geschrapt. Premier Miyazawa, die zondag een partijpolitieke bijeenkomst zou toespreken, is gevraagd weg te blijven.