Wandelen in de duinen; Dichten met konijnen

Amsterdamse Waterleidingduinen, 1ste Leyweg 9, Vogelenzang. Inl 023-233589.

De rondleiding door de Amsterdamse Waterleidingduinen is nog geen tien stappen oud, of boswachter Jan Zantvoort laat de groep halt houden. “Ziet u daar die dode dennebomen?” Meewarig knikt iedereen het hoofd. “In dit geval is de zure regen nu eens niet de boosdoener,” zegt Zantvoort. “Deze bomen zijn vijfentwintig jaar geleden te dicht op elkaar geplant en hebben daardoor niet voldoende lucht gekregen.” Vijftig meter verder staat Zantvoort opnieuw stil. Hij wijst op de rand van het woud aan de rechterzijde van het pad. Dode takken, half vergane struiken en omgewaaide bomen liggen chaotisch door elkaar. “In plaats van alles nauwkeurig te onderhouden ruimen we tegenwoordig juist niets meer op en laten de natuur op z'n beloop. Het evenwicht wordt meer verstoord door onze overdreven bemoeienis, dan door luchtverontreiniging.” Jan Zantvoort houdt er afwijkende opvattingen over natuur en natuurbehoud op na. De natuur staat volop in de belangstelling, maar op een vaak negatieve manier, vindt hij. “Er gaat veel mis, maar je moet het niet overdrijven. Er is voldoende alarm geslagen. Het gaat beter met de natuur: de zwarte specht is terug, de elfenbankjes, de hagedissen.” Hij buigt zich over een veldje met korstmos. “Dat groeit alleen in heel zuivere lucht.” Zijn gevolg wijst hij op de wonderen van de springlevende natuur: een zeldzame, gevlekte rietorchidee, de vele wissels van reeen, een kanaal vol graskarpers.

Behalve rondleidingen aan de meest uiteenlopende groepen, geeft Zantvoort op persoonlijke titel regelmatig lezingen in scholen, bejaardenhuizen en voor verenigingen. “Met name de laatste twee jaar bespeur ik een enorme belangstelling voor het buitenleven. Het is druk in de duinen, op alle dagen van de week, op alle uren van de dag. In de zomer organiseer ik zonsopgangwandelingen om wild te kijken. Tegenwoordig loop ik 's ochtends om vijf uur soms met zo'n honderd man in mijn kielzog.”

De Amsterdamse Waterleidingduinen is het oudste waterleidingbedrijf van Nederland. Het natuurgebied, gelegen in de driehoek Zandvoort, Aerdenhout en Langeveld, werd in 1853 geannexeerd door de gemeente Amsterdam die het als drinkwaterreservoir wilde exploiteren. Tot dat moment had het gebied, op enkele duinboerderijen na, voornamelijk gediend als jachtterrein voor rijke families uit de omgeving. Namen als "Pan van Quarles' en "Van Heeckerens pannetje' getuigen daar nog van.

bp Tot de eerste helft van de zestiende eeuw werd drinkwater in Amsterdam uit de grachten geschept. Toen door vervuiling en verzilting het water niet langer geschikt was voor menselijke consumptie, voerde men schoon water aan met schepen uit de plassen in de omgeving. Halverwege de vorige eeuw week de stad uit naar het reservoir van de duinen.

Terwijl Zantvoort zijn gasten langs de kaarsrechte kanalen en verborgen meertjes leidt, krijgt zijn blik een onpeilbare uitdrukking. De tijd is aangebroken om een van zijn gedichten voor te dragen. Afhankelijk van de groep is dat een ode aan de lenteschemering, een hymne op de winter, of het gesprek op rijm dat Zantvoort ooit voerde met een wild konijn.

En toen ik hem daar in z'n eentje zo zag zei 'k hem in de taal der konijnen gedag.

Hij staakte zijn arbeid en zei “Asjemijne, een mens spreekt warempel de taal der konijnen.”

    • Florence van Berckel