Inkatha cs weg uit overleg over democratisch Z-Afrika

JOHANNESBURG, 16 JUNI. De Inkatha Vrijheidspartij en haar bondgenoten zijn gisteren uit de onderhandelingen over een democratisch Zuid-Afrika gelopen, maar de breuk lijkt niet definitief. De delegatie van de Zoeloe-partij stapte op, omdat naar haar mening federalisme als staatsvorm niet voldoende is besproken voordat de datum voor de eerste algemene verkiezingen werd vastgesteld.

Inkatha, de Konservatieve Partij, de Afrikaner Volksunie en de zwarte “thuislanden” Bophuthatswana en Ciskei, verenigd in de "Groep van Bezorgde Zuidafrikanen' (COSAG) verlieten de zaal na een dag van schorsingen en conflicten om “hun leiders te raadplegen”. Inkatha en de regering van KwaZulu - het door Inkatha geregeerde thuisland - hadden het onderhandelingsforum van 26 partijen een resolutie voorgelegd met de eis van federalisme. De woordvoerders dreigden elk overleg te blokkeren, indien het punt niet als eerste op de agenda kwam te staan.

Kleinere partijen in het onderhandelingsforum zijn bang dat de regering-De Klerk en het Afrikaanse Nationale Congres (ANC) in hoog tempo hun plan voor de overgang van apartheid naar democratie doordrukken. De vaststelling bij meerderheidsbesluit van de voorlopige verkiezingsdatum - 27 april 1994 - twee weken geleden, was daarvan volgens hen een teken. Inkatha eist een sterk federale staat om zo onafhankelijk mogelijk van het centrum haar eigen streek, KwaZulu/Natal, te kunnen regeren. Andere thuislanden hopen zo ook iets van hun zelfstandigheid te behouden.

Andere partijen zagen de stap van Inkatha als een bewuste poging om het proces te traineren. Al bij aanvang van de bijeenkomst gistermorgen lekte uit dat de COSAG-groep zou opstappen. Het federalisme en andere grondwettelijke beginselen stonden juist gisteren op de agenda. Bovendien heeft het ANC de afgelopen weken een aantal concessies gedaan, die sterke streekregeringen na de verkiezingen mogelijk maken.

De regering en het ANC spraken gisteravond de hoop uit dat de partijen spoedig weer naar de onderhandelingstafel zullen terugkeren. Zo niet, dan gaan de besprekingen zonder hen door. Na het vertrek van de COSAG-groep bevestigde het forum nogmaals de verkiezingsdatum. In de wandelgangen lieten enkele van de weglopers doorschemeren dat zij donderdag weer aanwezig zullen zijn. Inkatha-leider Mangosuhtu Buthelezi sprak gisteravond zijn verbondenheid aan de onderhandelingen uit, maar wilde de situatie eerst binnen zijn partij bespreken.