"Haal de mensen weer uit hun stoelen'; Klein-links verzandt in een folkloristisch debat over wie met wie samenmoet en wie wie uitsluit

AMSTERDAM, 16 JUNI. “Er zitten hier meer mensen achter de tafel dan in de zaal”, zegt ex-provo Roel van Duijn bij het begin van een debat over de “eenheid in de buitenparlementaire strijd”. Het decorum is een rokerig, bouwvallig keldertje van de Amsterdamse studentenvakbond ASVA. Achter de tafel zitten acht sprekers van partijen die links van Groen Links staan, variërend van de heropgerichte PSP tot de Nieuwe Communistische Partij Nederland (NCPN). Het aantal toehoorders overtreft in de loop van het debat het aantal sprekers, bij wie zich onverwachts ook het vroegere PvdA-Kamerlid Piet de Visser (nu lid van Groen Links) schaart.

De PvdA is het mikpunt als “patriarchale bevoogder van de arbeidersklasse” en woorden als “strijd en actie” wisselen elkaar permanent af. Tot groot verdriet van de kleine linkse partijtjes werkt de afkalving van de PvdA niet in hun voordeel. En D66, die het meest profiteert, is voor klein-links “de liberale oppositiepartij die geen "nee' tegen Schiphol of de multinationals kan zeggen”.

Klein-links wil “de strijd opvoeren” en de massa “in beweging brengen”. Voor de Groenen van Van Duijn is het milieu het strijdpunt, de NCPN vindt dat het socialisme nog eens goed moet worden geprobeerd, de PSP keert zich als in oude dagen tegen de NAVO en het “oorlogsgevaar van het kapitalisme”, terwijl de Socialistische Arbeiderspartij (SAP) zich inzet voor “basisdemocratische structuren”, en de Socialistische Partij (SP) strijdt voor een zetel in de Tweede Kamer. Vorige keer lukte dat de SP, met 15.000 leden, net niet en de Centrum-Democraten net wel.

Maar de strijdcultuur wordt al snel gerelativeerd als de vertegenwoordiger van de nieuwe PSP, G. Zondergeld, de afwezigheid van de partijvoorzitter probeert te verklaren. “Helaas, zij zit in een actie en ik word zelf in mijn buurt ook node gemist in het actievoeren.” Er is volgens klein-links niet veel publiek omdat de “basis actievoert tot aan het gaatje”. Maar H. van Bommel van de SP vermoedt een aanzet tot zelfbedrog. “Het is hier rustig omdat de massa thuis achter de televisie zit.” Hij krijgt steun uit de zaal. “De massa loopt niet achter, maar wat hier zit loopt achter.”

De SP heeft weliswaar haar zinnen op die Kamerzetel gezet, maar krijgt het lid op de neus van ex-parlementslid De Visser. “Je moet van dat parlement niet al te veel verwachten.” Volgens hem heeft het internationale kapitalisme zich zo sterk ontwikkeld en is de politiek zo "verbrusseld' dat de overheid niets meer te vertellen heeft. “De nationale overheid kan niets, als je in dat parlement komt heb je geen moer te vertellen. Bij dat parlement ligt geen macht”, aldus De Visser, die in 1991 - na het WAO-besluit - de Tweede Kamer verliet en daarna de PvdA.

Hij vindt dat politici een “maatschappelijke golf” moeten veroorzaken waarop linkse groepen “als een surfplank meegolven”. De Visser krijgt bijval van Willem Hoekert, spreker namens Solidariteit '93, de partij in oprichting van ex-PvdA'er en vroegere AbvaKabo-bestuurder Jaap van de Scheur. “We moeten de mensen uit hun stoelen halen.” Hij ziet een rol voor “de charismatische” Van de Scheur weggelegd, dicht hem zelfs de kwaliteiten toe van een Messias. “Als iemand als Ina Brouwer van Groen Links praat dan loopt de zaal leeg. Maar voor Jaap blijven ze zitten.” Ook de 50-jarige Van Duijn ziet een “golf” ontstaan. “In het tweede deel van de jaren '90 komt er een studentenrevolte tegen de gevestigde machten”, zegt hij, niet vrij van enig jeugdsentiment. Alleen de NCPN - haar leden juichten de coup tegen Gorbatsjov in 1991 van harte toe - zwijgt en wacht op de terugkeer van het socialisme alsof het een historische wetmatigheid is. “Er is niets mis met het communisme.”

Van Duijn moet niets hebben van Groen Links in Amsterdam omdat het instemt “met het kappen van een bos”. De PSP wil wel een “platform” maar houdt vast aan “radicaal pacifisme”. SAP en SP steunen de “rechtvaardige acties” van ambtenaren, maar de Groenen vinden dat de lonen omlaag moeten voor het milieu. Klein-links verzandt in een folkloristisch debat over wie met wie samenmoet, wie wie uitsluit en de betekenis van de vierde Internationale. Alleen Solidariteit '93 heeft als nieuwkomer een remedie tegen oude kwalen: opgaan in Solidariteit '93 met Jaap van de Scheur als aansprekende leider.

    • Derk-Jan Eppink