Fürst slingert Schönberg met ziedende kracht de zaal in; Concert biedt blik in de hel

Concert: Radio Filharmonisch Orkest en Groot Omroepkoor o.l.v. János Fürst. Solisten: Peter Frankl, piano; Lieuwe Visser, spreekstem.

Programma: Arnold Schönberg, Moderner Psalm. Claude Debussy, Préludes voor piano solo, boek 1. Béla Bartók, De wonderbaarlijke mandarijn. Gehoord: 15/6, Concertgebouw, Amsterdam. Radio-uitzending: 16/6, Radio 4, 20u.

Onverwachts bood het laatste concert in de, dit seizoen gestarte, serie Pioniers van onze eeuw gisteravond een blik op de hel waar een goed bedoelende programmeur in terecht kan komen. Het prachtige programma dat met zoveel zorg was samengesteld door Willem Vos, hoofd Klassieke muziek van de AVRO, viel in duigen door ziekte van Kathryn Harries die de sopraanpartij in Schönbergs monodrama Erwartung had zullen zingen. De avond die geheel in het teken van het expressionisme zou staan, werd daardoor noodgedwongen aangevuld met wat impressionisme. De twee bleken elkaar niet te verdragen: net zoals in een museum de subtiele kleurschakering van een Monet de brutale kontrasten van een Kirchner niet verdraagt, zo vielen ook Debussy's Préludes voor piano solo in het niet naast de aangrijpende Moderner Psalm van Schönberg en de fel oplaaiende brand van Bartóks Wonderbaarlijke mandarijn. Pianist Peter Frankl zette zich volledig in voor Debussy's meesterwerk, maar op deze avond waren de Préludes niet boven de impressie van een pauzeprogramma uit te tillen.

Wat overbleef van het oorspronkelijke programma was indrukwekkend: Schönbergs religieuze laatste werk en Bartóks schokkende partituur die door het Radio Filharmonisch Orkest onder leiding van János Fürst met een ziedende kracht de zaal in werd geslingerd. Feilloos wisten orkest en dirigent de barbaarse drift en het raffinement te realiseren, een combinatie die, evenals in Strawinsky's Sacre, altijd weer kippevel teweeg brengt.

De serie - die dit jaar was ontworpen als een ketting met vijf schakels: Debussy - Strawinsky - Bartók - Schönberg - Webern - wordt volgend jaar uitgebouwd. De vier programma's van het komend seizoen zijn evenzovele sieraden waarin geen enkele schakel gemist kan worden, en het is dan ook te hopen dat de AVRO en het Concertgebouw geen rampen meer te wachten staan.