Kok maant Oekrane over kernwapens

KIEV, 15 JUNI. Westerse steun aan de economische hervormingen in Oekrane, de één na grootste republiek uit de boedel van de ex-Sovjet-Unie, is onlosmakelijk verbonden aan bereidheid van de Oekraine om afstand te doen van zijn nucleaire arsenaal en om het Start-1-verdrag plus bijbehorende protocollen voor nucleaire wapenvermindering te ondertekenen.

Met deze boodschap is minister van financiën W. Kok gisteren een driedaags bezoek aan Oekrane begonnen. Kok bezoekt het land in zijn hoedanigheid als voorzitter van de kiesgroep in het bestuur van het Internationale Monetaire Fonds en de Wereldbank, waarin Nederland Oekraine vertegenwoordigt. Hij heeft gisteren gesprekken gevoerd met de Oekranse president Leonid Kravtsjoek, met premier Leonid Koetsjma en met een aantal ministers en daarbij niet alleen financieel-economische onderwerpen besproken, maar ook het gevoelige thema van de kernwapens in de Oekraine.

Kok is de derde Westerse leider in een week tijd die zijn bezorgdheid over de Oekrainse nucleaire situatie heeft kenbaar gemaakt. Vorige week kwamen de Amerikaanse minister van defensie Les Aspin en Bondskanselier Helmut Kohl eveneens naar Kiev. De nucleaire patstelling is ontstaan door het uiteenvallen van de Sovjet-Unie, waardoor Oekrane na zijn onafhankelijkheid achterbleef met een arsenaal van 176 intercontinentale raketten met 1240 kernkoppen en honderden tactische kernwapens. Zolang de Oekraine het Start-1 verdrag dat indertijd door de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie is gesloten, weigert te ondertekenen, kan ook het verdergaande Start-2 verdrag voor nucleaire wapenvermindering dat de VS met Rusland hebben gesloten, niet in werking treden.

Begin deze maand zei premier Koetsjma dat Oekrane moest overwegen om tijdelijk een nucleaire macht te blijven door 46 geavanceerde intercontinentale SS-24 raketten onder Oekrans beheer te brengen. De kernwapens op Oekrans grondgebied staan nu nog onder Russisch commando.

Koetsjma heeft aan Kok duidelijk gemaakt dat hij er niet op uit is om van Oekrane een nucleaire mogendheid te maken, maar dat het gaat om een conflict met Rusland over het eigendom van de raketten. De Oekraners beschouwen dit als een van hun weinige onderhandelingstroeven ten opzichte van de Russen. Oekrane is volgens Koetsjma wel van plan om het Start-1 verdrag te ondertekenen en afstand doen van 130 oudere SS-19 raketten van Russische makelij.

Kok heeft de Oekrainse leiders gezegd dat hij het aanbod van kanselier Kohl steunt om de grenzen van de Europese Gemeenschap te openen voor produkten uit de Oekraine. Dit zal volgende week op de Europese top in Denemarken ter sprake komen.

Het bezoek van Kok aan de Oekraine vindt plaats op een kritiek moment in het bestaan van de anderhalf jaar onafhankelijke republiek die even groot is als Frankrijk, evenveel inwoners telt als Groot-Brittannië en het grootste leger in Europa onderhoudt ten westen van Rusland. De politieke chaos is compleet nadat eind vorige maand de machtsstrijd tussen het parlement, de premier en de president eindigde in een ondoorzichtige impasse. De economie zit aan de grond, er heerst nijpende energieschaarste, de hervormingen liggen ver achter bij Rusland, de handel met andere ex-Sovjet-republieken is ingestort en nieuwe afzetmarkten dienen zich niet aan. De Oekrainse munt, de koepon, verloor afgelopen weekeinde een kwart van zijn waarde en devalueert zelfs ten opziche van de roebel.

De ernst van de economische ontreddering bleek uit de vragen die vice-premier Viktor Pinzenik gisteren aan Kok voorlegde. Deze hervormingsgezinde minister vroeg Kok om een antwoord op de inkomensproblemen, de sanering van noodlijdende bedrijven, de deviezenschaarste en op de toespraak van de Russische president Jeltsin, die zondag zei dat de reusachtige economische problemen de afgescheiden republieken dwingen zich weer op Rusland te richten. Kok antwoordde dat handelsproblemen nooit ingezet mogen worden als politiek pressiemiddel door Rusland.

Bovendien zijn de mijnwerkers in de kolenmijnen van het Donbas- en Donetsbekken in de oostelijke Oekraine begin deze maand in staking gegaan. Door geldgebrek ontvangen de mijnen geen betalingen meer van hun afnemers, zodat de mijnen zelf geen lonen meer kunnen uitbetalen. Naast eisen voor compensatie van de prijsstijgingen stellen de mijnwerkers potentieel explosieve politieke eisen, zoals een referendum, vroegtijdige verkiezingen en regionale onafhankelijkheid. Het mijngebied ligt tegen de Russische grens. In het parlement werd gistermiddag, onder aanwezigheid van minister Kok als belangstellende op de publieke tribune, een telegram voorgelezen van het stakingscomité waarin staat dat ze de onafhankelijkheidseis tijdelijk opschorten.