Repertoire varieert van Nederlandse gabberhouse tot overstuurde reutelklanken; De discjockey wordt zelf de musicus, de echte ster

Van de 100 tot 200 nieuwe house-singles die per week in Nederland verschijnen is ongeveer tien procent Nederlands produkt. Als een house-plaat een "hit' wordt, wil dat meestal zeggen dat het een clubhit is; een veel door discjockeys op feesten en in discotheken gedraaide plaat. Soms dringt zo'n plaat dan later nog door tot de reguliere hitlijst.

Maar meestal blijft de identiteit van degenen die de muziek maken onbekend. De meeste house-producenten brengen geen volwaardige cd's uit, treden niet op, maken geen video-clip en creëren, kortom, geen persoonlijkheidscultus die bij veel popmuziek een grote rol speelt. Dit wordt nog versterkt door de gewoonte om achtereenvolgende platen onder verschillende namen uit te brengen.

Een opvallende nieuwe ontwikkeling binnen de house is dat het in veel gevallen de discjockeys zijn die de muziek blijken te maken. De sterposities die dj's sinds de house-trend toch al innamen, is nu tweeledig: niet alleen wordt roem verkregen met het draaien van de juiste plaat op het juiste moment, dat kan nu ook nog de èigen plaat zijn.

De Haarlemse dj Zki (René ter Horst) heeft samen met het muzikale brein Dobre (Gaston Steenkist) uit Hoofddorp sinds afgelopen december acht singles uitgebracht. Alleen al wegens deze hoge produktie moeten hun platen onder verschillende namen worden gemaakt, want het is te verwarrend als iedere twee weken een single van dezelfde groep verschijnt. Hun nummer Give it Up, uitgebracht onder het pseudoniem The Good Men, werd niet alleen een clubhit, maar bracht het ook tot de top-tien van de Nationale Hitparade.

Volgens Zki is er een logisch verband tussen werken als discjockey en het maken van de muziek: “Een dj bepaalt wat er op de dansvloer gebeurd, je weet van platen hoe ze aanslaan. En soms weet je bijvoorbeeld van een bepaald nummer dat je er na de eerste drie minuten een ander ritme bij moet mixen, dat het anders inzakt. Je kunt ook met de pitch (snelheidsregelaar) spelen of de volumeschuif op en neer bewegen. Zo ben je als dj al meer bezig met creëren dan met alleen de plaatjes naadloos in elkaar over te laten lopen. Ikzelf wilde eigenlijk altijd al muziek maken. Maar ik had niet het geduld om eerst helemaal gitaar te gaan leren spelen voordat ik er eindelijk iets mee kon uitdrukken.”

Dj Marcello (Marcel Bakker) draait vier avonden per week, waaronder een vaste avond in de Amsterdamse discotheek de iT. Hij is bezig een studio in te richten waar door hemzelf en anderen house opgenomen kan worden. “Veel house wordt met goedkope spullen gemaakt”, zegt Marcello. “Voor zo'n vijfduizend gulden heb je je uitrusting bij elkaar: een muziekcomputer, een keyboard en een sampler, bijvoorbeeld. Maar ik denk dat de kwaliteit er op vooruit gaat als er betere spullen gebruikt worden.”

De studio is gevestigd in Amsterdam en zal "Underground-studio' gaan heten. Marcel Bakker: “Omdat het in een kelder gebouwd is, maar ook omdat we ons niet op het grote publiek zullen gaan richten. Echt goeie dingen worden toch altijd maar door een kleine groep mensen gewaardeerd.”

In de hoedanigheid van dj werken zowel Zki als Marcello uitsluitend bij kleinere feesten of clubs. De draaistijl wordt afgestemd op de sfeer van de avond en beiden houden van afwisseling van de verschillende house-genres. De ongenuanceerde gabberhouse behoort niet tot het repertoire.

Het is juist deze gabberhouse waar Nederland in het buitenland bekend mee is. En de extremen binnen de house worden nog steeds groter. Het zachtaardige, melodieuze genre ontwikkelt zich tot een muzieksoort die behalve in de disco ook in de huiskamer gedraaid kan worden. Maar de harde variant benadert de speedmetal: kale beats in een monotoon tempo van 170 beats per minutes (BPM, een normale house-plaat is 130 BPM) met een omlijsting van overstuurde reutelklanken.

DJ Dano (Daan Leeflang) wordt door collega's "de gabberkoning' genoemd. Hij laat zijn optredens regelen door een boekingsbureau en draait een paar nachten per week op feesten in een tent in een weiland, in de Jaarbeurs vanUtrecht of de Maasvlakte bij Rotterdam. De bezoekersaantallen variëren van een paar duizend tot 25.000. Dj Dano: “Ik draai nooit meer langer dan een uur of anderhalf achter elkaar. Vroeger deed je het de hele nacht, maar tegenwoordig worden voor die grote feesten wel vijf dj's ingehuurd.”

De naam van een dj als Dano is genoeg om publiek te trekken dat 35 gulden voor een kaartje over heeft. “Op hoogtijdagen krijg ik ƒ 1500,- voor een optreden. Soms rij ik van feest naar feest en doe er zo meerdere per nacht.”. Deze massale bijeenkomsten van house-liefhebbers in kale ruimten met een enkel peertje voor de verlichting zijn muzikaal eenzijdig, het zijn hardcore-feesten. Dano: “Dan is het vanaf tien uur 's avonds beuken, er is in de platenkeuze geen opbouw meer van rustig naar hard, het is vanaf het begin keihard.”

De house-platen die dj Dano thuis maakt, in zijn studio ter grootte van een kast, vallen ook in dit genre. De singles brengt hij uit bij het Mokum-label, de Amsterdamse tegenhanger van Rotterdam Records. Het was Rotterdam Records dat vorig jaar de trend van gimmickhouse lanceerde met platen als Poing van Rotterdam Termination Squad en Alles naar de Klote van de Euromasters; songs opgebouwd rond een Nederlandstalige kreet.

Dano's antwoord hierop was Skippybal ("Ik voel me net een skippybal') en later Woeste Man. Andere titels op het Mokum-label zijn Pien an die Eure van Hooihouse en Hakken van Haardcore, dat opent met de kreet "Iedereen wil hakken, hakken, hakken!', waarna de drumcomputer vijf minuten lang hetzelfde angstaanjagend hoge ritme klopt.

Volgens dj Dano zijn zulke platen makkelijk te maken. “Als je zorgt dat alle metertjes in het rood staan zit je goed. De kicks (basdrum, red.) moeten in het rood, je doet er nog eens ggg, ggg, ggg overheen en wat zaaggeluiden en klaar ben je: warme broodjes.”

Als dj ziet Dano ook het effect van zijn platen op de dansende menigte: “Het ritme is zo snel dat je er niet gewoon op kunt dansen. Mensen doen hun best om het te volgen, ze schudden met hun hoofd, springen. Ik vind het wel erg dat ik dan allemaal mensen zie die zich op zo'n feest voorbereiden met speed. Om het bij te kunnen houden moet je wel, denken ze. Dat maakt de sfeer harder, het intieme van de vroegere house-parties waar vooral xtc gebruikt werd, is er wel af.”

Als gevolg van de populariteit van deze massale feesten bij voetbalsupporters, maakt de rivaliteit tussen Rotterdam en Amsterdam nu ook deel uit van de house-folklore. Het beruchte, tegen Amsterdammers gerichte "joden, joden'-geroep van voetbalwedstrijden, werd vast onderdeel van de avond in Rotterdamse discotheken. De twee hits van de Euromasters Amsterdam waar leg dat dan en vooral Alles naar de Klote bleken door het publiek ontvangen te worden als aanmoediging voor de 'joden, joden'-yell.

Dj Automatic (Otto van den Toorn), die samen met Vincent Hendriks onder de naam Euromasters Alles naar de Klote gemaakt had, vertelt hoe dat nummer ontstaan is. “Wij hoorden op house-feesten steeds vaker dat geroep en wonden ons er over op. In Alles naar de Klote komt de zin voor "Wij doen niet mee aan mode, mode, mode'. Doelend op dat stomme geroep. Maar op de dansvloer werd het nogal verkeerd begrepen.”

Inmiddels heeft de "joden, joden'-kreet zich over het land verspreid. Dj Automatic: “Ik draai wel eens in Gelderland of Brabant en dan roepen ze het ook. Terwijl ze daar niets met die voetbalcultuur te maken hebben. Het lijkt wel alsof mensen denken dat het hoort bij het dansen op house, dat je dan af en toe even "joden, joden' moet roepen.”

House Against Hate heet de actie die dj Dano samen met collega Jeroen Flamman begonnen is om het housepubliek te waarschuwen voor racistische tendensen. Onder dezelfde naam is een verzamel-lp gemaakt waarvan de opbrengsten naar Anti-Discriminatie Comités gaan en er werden folders verspreid. Platenmaatschappijen reageren met anti-racistische teksten en logo's op hun platenhoezen, zoals de stempel "United Gabbers Against Racism & Fascism' dat als een keurmerk op de hoezen van Mokum-platen wordt gedrukt.

De extremiteit van sommige house-takken wordt algemeen beschouwd als een tijdelijk verschijnsel. De meeste house-producenten wedden niet op één paard. "Gabberkoning' dj Dano maakt voor andere labels, onder andere namen platen van een ander signatuur en ook dj Automatic doet met het samenwerkingsverband Experteez, met fotografe Inez van Lambsweerde en ontwerper Fritz Kok, meer fijnzinnige uitlatingen dan 'Alles naar de klote'.

Peter Broertje, baas van het label IMC dat naast de harde variant ook mooie soulvolle verzamelplaten van housenummers uitbrengt onder de naam Natural Elements, denkt dat house zichzelf om zeep zal brengen als de gimmickhouse de overhand krijgt. Dj Dano: “Ach die gimmicks, je hebt altijd trends binnen de house die op een gegeven moment weer ophouden, zo zal het hier ook mee gaan. Dan komt er weer wat anders. Als je nu het typische acidhouse-geluid hoort van de Roland 303 en 909, denk je al "wat ouderwets'.