Tazelaar

Deze week is in Hindelopen Peter Tazelaar overleden, drager van de Militaire Willemsorde, reserve kapitein b.d.

Zijn uiterst merkwaardige oorlogsverleden heeft me gefascineerd vanaf het moment dat ik over hem las in "Soldaat van Oranje', dat overigens niet geheel recht doet aan de feiten.

Peter Tazelaar ging kort voor het uitbreken van de oorlog naar het Koninklijk Instituut voor de Marine in Den Helder, waar hij adelborst werd. Wegens zijn recalcitrante gedrag vlotte het daar niet erg, en bij het uitbreken van de vijandelijkheden voer hij aanvankelijk op een kustvaarder in de Oostzee, als kok, met het oogmerk uit te wijken naar het neutrale Zweden.

In het nog jonge "verzet' kwam hij bij de OD terecht, in Den Haag, vanwaar hij "uitgezonden' werd naar Engeland, als stoker op een vrachtschip. Het was hetzelfde schip, de St. Cergue, waarmee, bij toeval, ook Erik Hazelhoff Roelfzema uit Nederland ontsnapte. Erik kende Peter niet maar werkte ook als stoker, en beiden merkten buitengaats dat er een verstekeling onder de machinekamer zat: Bob van der Stok, al befaamd als militair vlieger met twee afgeschoten Messerschmitts op zijn naam.

Na wat omzwervingen arriveerde het drietal in Londen, waar ze zich onder leiding van Erik-met-de-grote-mond en Bob, stortten op een betere verbinding met bezet Nederland. Het groepje won het vertrouwen van generaal Van 't Sant en via hem, van koningin Wilhelmina.

Ze bedachten een gedurfd plan: ze zouden 's nachts, met een motortorpedoboot, een MTB, naar Scheveningen varen en daar een betrouwbaar agent afzetten om contact te leggen met het verzet, eventueel zelfs enkele sleutelfiguren mee terugnemen. Scheveningen was het zwaarst bewaakt en tevens was het Kurhaus het Duitse hoofdkwartier ter plaatse. Hier zou men echt niemand verwachten...

Van 't Sant wist soldaat Krediet, een jeugdvriend van Tazelaar, aan (nu ineens luitenant) Erik en adelborst Tazelaar toe te voegen. Bob had het zekere voor 't onzekere genomen en zat nu bij het Nederlandse squadron van de RAF.

"Contact Holland' werd later verfilmd: Chris en Erik varen de boot langs het strand en Peter wordt in smoking, overgoten met jenever, onder een waterdicht pak, overboord gezet. En terwijl de andere twee terugvaren begint het voor hem pas.

Hij wordt opgepakt maar weer losgelaten, hij neemt contact op met zijn oude verzetsgroep, verzoekt een generaal mee te doen met het plan (zonder resultaat), staat met twee verzetsmensen klaar om teruggebracht te worden op de afgesproken tijd, ziet niemand opdagen en loopt tijdens het volgende rendez-vous de zojuist op het strand afgezette telegrafist Dikke Willem tegen het lijf, die, verdwaald, hem de weg vraagt. Aangezien het spertijd is en hoogst verboden gebied schiet Peter hem bijna neer in de veronderstelling dat hij gearresteerd zou worden.

Bij een volgende poging Frans Goedhart en Wiardi Beckman naar Engeland te helpen over het strand van Scheveningen, worden dezen gearresteerd. Peter en zijn helper, Gerard Dogger, houden zich, het is de nacht van 17 januari, onder water schuil. Weer een afspraak later lopen Erik en Chris Krediet uit hun vletje de Noordboulevard op met voor het verzet bedoelde zenders. De daar immer aanwezige patrouille is er niet: ze escorteren twee gevangenen - Peter en Gerard.

Ook nu weten de agenten de dans te ontspringen en Peter besluit dan maar via Zwitserland en Spanje te ontsnappen.

Hij komt in Engeland aan op het ogenblik dat Erik en Chris zich beginnen terug te trekken uit "Contact Holland' vanwege de inmiddels wel zeer amateuristische aanpak. Als hij zich eerst bij de koningin meldt - hij was in haar opdracht vertrokken - en zich pas de volgende dag bij de Centrale Inlichtingen Dienst vervoegt, is de boot aan. De nieuwe CID-chef, de kolonel-der-mariniers De Bruyne, ontheft Erik, Gerard en Peter uit hun functie wegens "schuld aan een zeer ernstig en strafbaar feit'. En terwijl Erik en Chris de Militaire Willemsorde krijgen voor "Contact Holland' wordt Tazelaar voor de keus gesteld: of in een interneringskamp in Engeland de oorlog uitzitten, of in een kamp in Canada, met het verbod ooit weer terug te keren.

Hij kiest het laatste.

Een jaar later wordt het kamp in Canada opgeheven en Peter vlucht naar de ambassade in Washington waar men hem op een troepenschip naar Engeland inscheept. In Londen neemt Tazelaar ontmoedigd dienst bij de brandweer in Soho. Toch weet koningin Wilhelmina hem te vinden. Zij wil dat hij haar adjudant wordt - uiteraard zeer tegen de wil van Marine in. Het is daarom beter dat hij bij het leger komt en hij krijgt een opleiding als commando en parachutist in Schotland. Hij krijgt zelfs, verlaat, de Willemsorde. In 1944 vergezelt de nieuwe luitenant, samen met Erik, nu ook adjudant, Wilhelmina naar Anneville, even buiten Breda, maar het bloed kruipt waar het niet gaan kan en Peter neemt weer contact op, nu met de Special Operations Executive. Hij wordt gedropt in Friesland om daar het verzet te steunen en organiseren.

Al snel trekt hij een bloedig spoor door de provincie. De een na de ander vallen zijn telegrafisten weg, tot hij er eentje weghaalt bij een ondergedoken RAF-crew. Agent Tazelaar heeft inmiddels een speciaal SD-team achter zich aan, dat uiterst behoedzaam opereert omdat men er inmiddels achter is dat Tazelaar immer gewapend is met een snelvurende Tommygun.

Het bootje waarin Peter zich tenslotte schuilhoudt wordt letterlijk onder hem vandaan geschoten, maar hij redt het, plus telegrafist Alfie, tot na de bevrijding. Hij meldt zich weer bij koningin Wilhelmina in Brabant en maakt met haar VE-day mee. De oude koningin, niet echt bekend om haar hartelijkheid, kust Peter op beide wangen als ze het nieuws horen.

Na de oorlog ziet een generaal Peter in uniform door het ministerie lopen. ""Waarom draagt u de Willemsorde niet, meneer Tazelaar?''

""Ik draag al die lintjes van die schietverenigingen niet, generaal.''

Het kost hem, als vanouds, veertien dagen licht arrest.

Peter Tazelaar was een geboren verzetsheld. Onze vrede was voor hem niet weggelegd.

    • van Lennep