Juristen bewaken strategie van de bonden scherp; Onderhandelaar verwacht snel nieuw loonbod van overheid

DEN HAAG, 12 JUNI. De onderhandelingen over een nieuwe CAO voor ambtenaren zitten muurvast. Voor betrokkenen in de buurt van de al enige tijd lege onderhandelingstafel zit er echter wel degelijk beweging in de zaak. Zoveel zelfs, dat eerste onderhandelaar van de gemeente-ambtenaren G. van Huygevoort op korte termijn een nieuw loonbod verwacht van de werkgevers, de Vereniging van Nederlandse gemeenten: “Ik denk aan volgende week”.

Uitspraken van verschillende leden van het kabinet eerder deze week duiden op een gewijzigd klimaat in de onderhandelingen tussen de ambtenaren en de werkgevers. Minister-president Lubbers zei weliswaar dat het kabinet geen geld heeft voor de looneisen van de ambtenaren, maar hij voegde eraan toe dat de overheidsdienaren niet consequent als sluitpost van de begroting mogen worden gebruikt. Het is hetzelfde argument als waarvan de bonden zich regelmatig bedienen. Maar wat zij belangrijker vinden is dat minister Dales (binnenlandse zaken) wél extra geld wil uittrekken om enigszins aan de eisen van de ambtenaren tegemoet te komen. “Lubbers is niet de eerste bewindspersoon in het kabinet op dit onderwerp. Dat is Dales”, aldus Van Huygevoort.

Hoewel de onderhandelingen over de CAO voor gemeente-ambtenaren officieel niet met het ministerie worden gevoerd, is duidelijk dat de Nederlandse gemeenten geen andere keuze hebben dan verlangend naar boven te kijken als er meer geld wordt geeist dan zij zelf in kas hebben.

Nu de "werkgevers' elkaar beginnen tegen te spreken groeit het zelfvertrouwen van de bonden. “Als wij die acties niet hadden gevoerd was er geen discussie geweest en hadden de werkgevers het geld ingepikt”, zegt Van Huygevoort. Hij sluit een spoedige oplossing van het CAO-conflict niet. Maar mocht dat niet mogelijk blijken te zijn dan zegt Van Huygevoort de ambtenarenacties na te zomer te willen voortzetten. “Laat er geen misverstand over bestaan.”

De bonden hebben hun strategie aangepast. Anders dan in het verleden letten zij er nu scherp op dat zij niet het risico lopen in de val van een kort geding te lopen. Een aantal juristen heeft zich gebogen over tientallen gerechtelijke uitspraken uit het verleden die als leidraad dienen voor de nu gehanteerde strategie.

Het feit dat de bonden slechts één keer - met succes - voor de rechter hebben moeten verschijnen duidt erop dat de juristen hun huiswerk hebben gedaan. De VNG stapte naar de rechter toen op 11 mei de eerste 24-uursstaking bij het openbaar vervoer in Amsterdam werd gehouden. De president van de rechtbank wees de eis van de werkgevers de actie op te schorten af. Sindsdien hebben de gemeentelijke werkgevers geen pogingen meer ondernomen de acties te laten verbieden.

De burgers mogen "eigenlijk' niet worden getroffen, vinden de bonden, maar de werkgevers moeten wel weten dat serieus is. De overlast wordt constant gewogen en gespreid. Een staking bij het openbaar vervoer, mits tijdig aangekondigd en van beperkte duur, is vervelend maar niet onoverkomelijk, zeggen de ambtenaren. Het zogenoemde estafettemodel dat de bonden hebben bedacht voor het openbaar vervoer beperkt de lokale schade telkens tot één dag.

Bij de stiptheidsactie van de reinigingsdiensten, die in Rotterdam al vier weken duurt, ligt het anders. De Roteb-ophalers veroorzaken weliswaar grote overlast, maar de burgers kunnen die zelf beperken door het huisvuil correct te verpakken. Bovendien houdt een stiptheidsactie niets meer in dan het strikt werken volgens de regels, al stoeien de ambtenaren ook weleens over de vraag hoe de regels precies moeten worden genterpreteerd, zoals op dit moment met de gemeente Rotterdam.

De stakingstactieken zijn niet voor alle ambtenaren hetzelfde. Rijksambtenaren en provincie-ambtenaren hebben minder direct met het publiek te maken. Hun stakingen sorteren daardoor minder effect en hebben door hun relatief besloten karakter minder invloed op de publieke opinie. Bovendien passen rijksambtenaren voor een echte staking als actiemiddel. Werkonderbrekingen, protestdemonstraties en milde actievormen zijn wel geoorloofd.

Bij de politie, brandweer, GGD en in de ziekenhuizen zijn de mogelijkheden om te staken beperkt door het maatschappelijk belang. Tijdens de ambtenarenstakingen van 1983 verbood de president Harinxma thoe Slooten van de Utrechtse rechtbank stakingen bij de politie omdat deze acties “tot volstrekt andersoortige consequenties leiden” dan stakingen van andere ambtenaren. De president beschouwde het als onaanvaardbaar wanneer de Staat niet op de inzet van de politie kon rekenen, bijvoorbeeld bij de handhaving van de orde tijdens grote ambtenarendemonstraties.

Zes jaar later oordeelde dezelfde rechtbankpresident dat stiptheidsacties zondagsdiensten, werkonderbrekingen en stiptheidsacties in de ziekenhuizen waren toegestaan, mits zij niet te lang duurden en niet te snel werden herhaald. De eisers in het kort geding, het Landelijk Patiënten/Consumenten Platform, stuurden bij een volgende gelegenheid alleen een protestbrief naar de bonden.

De komende weken richten de protestacties van het politiepersoneel zich direct tegen de betrokken ministeries (Binnenlandse Zaken en Justitie) en het kabinet, zoals een demonstratie voor de werkkamer van Dales en een bijeenkomst op het Binnenhof bij het begin van het zomerreces.

Volgens AbvaKabo-onderhandelaar Van Huygevoort is het deze week geopperde idee van premier Lubbers om een arbeidsovereenkomst voor twee jaar af te sluiten, zo gek nog niet. “Al is het alleen maar om onrustige zomers als deze te voorkomen.”